Өгөөмөр сэксизм

Эмэгтэйчүүдийн нийгэмд эзлэх байр суурь сайжирч байгаа ч асуудал бүрэн шийдэгдэх хүртэл маш олон саад бэрхшээл байсаар л. Энэ удаад би сонгох сонгогдох эрх, хүчирхийлэл, бэлгийн дарамт хамгийн өргөн яригддаг сэдвээр биш харин хүний санаанд ордоггүй өнцгөөс харж үзэх гээд үзэх үү.
Эхлээд саявтар уншсан ганц хоёр жишээ…
1. Алберт Эйнштэйний нас барахад эмэгнэж бичсэн сонины нийтлэлд:
"Тэрбээр өдөр бүр ажлаа тараад хоол хүнсээ цуглуулж, хогоо асгаж, сандлын бүрээсээ гараараа угаадаг байв. Дагавар охиныхоо хувьд зүгээр л аав байсан түүнийг " тэр хэрэгтэй үед үргэлж дэргэд минь байдаг байсан" хэмээн дурсжээ.
Мягмар гаригт мөнх бусыг үзсэн Алберт Эйнштэйн ажил дээрээ атом үнэхээр байдаг эсэхийг харуулах гэж зорьж байлаа. Түүний фотоэлектроны нөлөөлөл хэмээх нээлт нь алдартай Нобелийн шагнал авчирсан юм" гэж байсан бол та гайхах уу? Олон хүн энэ одоо юу вэ гэж гайхах биз. Энэ эмэгтэй эрэгтэй эрдэмтдийн эмгэнэлийн нийтлэл хэр ялгаатайг харуулах гэсэн сэтгүүлчийн хошигнол байсан юм.
Тэгвэл пуужин зохион бүтээгч Ивонн Бриллийн эмэгнэлийн нийтлэл дээр:
"Тэрбээр сайхан хоол хийж, нөхрөө даган ажлаас ажилд шилжин, 3 хүүхдээ өсгөх гэж ажлаасаа 8 жилийн завсарлага авсан юм. Түүний хүү Матью дэлхийн хамгийн сайн ээж гэж түүнийг тодорхойлжээ.
Харин өнгөрсөн Лхагва гаригт 88 насандаа Принстон хотод мөнх бусыг үзсэн Ивонн Брилл 1970 онд пуужингийн тийрэлтийн систем зохион бүтээсэн үнэхээр чадалтай эрдэмтэн байсан бөгөөд түүний нээлтийн хүчээр хиймэл дагуулууд тойрог замаас хадуурч гарах асуудал үгүй болсон юм." гэж үнэхээр бичсэн байдаг.
Асуудлын гол нь Ивонн Брилл сайн эзэгтэй бас сайн эрдэмтэн байсанд биш зүгээр тэр эрэгтэй хүн байсан бол түүний эмгэнэлийн нийтлэл арай өөр байж байж гэдэгт л.
Яагаад эмэгтэйчүүдийн ололт амжилтыг энэ бас сайн ээж гэсэн тодорхойлолт дагах ёстой гэж? Тэгвэл гэр орондоо санаа тавьж хүүхдээ өсгөхөд ижилхэн хувь нэмэр оруулсан эрчүүдийн хувь нэмэр яагаад дурдагдахгүй өнгөрөх ёстой вэ?
Эмэгтэйчүүд ихэнх тохиолдолд гэр бүл ажлын тэнцвэртай байдал олохын тулд арай илүү ажилладаг нь үнэн. Эмэгтэйчүүдийн дээрх тодорхойлолт бас л тэр илүү үүрэг хариуцлагын тусгаж, эмэгтэйчүүдэд дэмжлэг өгөх зорилготой бичигдсэн байх. Иймэрхүү тодорхойлолтыг "өгөөмөр сэксизм" (benevolent sexism- үгчлээд хөрвүүлээд тавьчихлаа, арай оновчтой орчуулга санал болгох хүн байвал баярлана шүү.) гэж тодорхойлдог юм байна. Сайн сайхан юм хэлж байхад юу нь буруу байна гэж бодож байна уу? Ийм тодорхойлолтын нөгөө тал нь эмэгтэй хүнийг сул дорой, эрчүүдээс арай дутуу гэдгийг тодотгож байгаатай утга нэг болчихдогт учир нь байгаа гэнэдээ. 1996 онд Глик бас Фрискэ гэсэн 2 судлаач 19 оронд 15000 хүн хамарсан судалгаа хийгээд эмэгтэйчүүдийн талаар "өгөөмөр сэксист" коммэнт хэлдэг бичдэг хүмүүс эмэгтэйчүүдийн эсрэг их хатуу бодолтой хүмүүс байдгийг тогтоожээ. Иймэрхүү үзлийн аюул нь нийгэмд байгаа эрх тэгш байдлыг нуун дарагдуулах, хүмүүсийн эрхийнхээ төлөө үг хэлэх идэвхийг бууруулах муу нөлөөтэй гэж дүгнэсэн байдаг. Энэ талаар бичсэн нийтлэлийн эх энд.
Саяхандаа яруу найрагч Б. Лхагвасүрэн гуай "Эмэгтэй хүнийг ухаан зартал бүү зовоо" гэж хэлсэн нь үнэхээр сонгодог жишээ. Эсэргүүцсэн хүний амыг эмэгтэйчүүдийг хайрла л гэж байна ш дээ гээд хаачихна. Яг нарийндаа эмэгтэй хүний ухаан богино гэдгийг арай гоё болгоод л хэлчихсэн байдаг. Иймэрхүү үзэл бодол хэр их байх нь эмэгтэйчүүдийн нийгэмд эзлэх байр суурьтай урвуу хамааралтай байдаг юм байна. Тэгэхээр манайд хийх ажил их байнаа л гэсэн үг.
2. Энэ сард Нью Иорк Таймс сонинд CRISPR/Cas9 системийн нээхэд гар бие оролцсон эмэгтэй эрдэмтэн Жениффэр Дуднагийн тухай нийтлэл гарчээ. Дээрх нээлт бол сүүлийн хэдэн жилийн дотор гарсан хамгийн том нээлтүүдийн нэг бөгөөд генийн өөрчлөлтөөр олон өвчин анагаах боломжийг ойртуулсан чухал ажил байгаа юм. Нийтлэлд түүний шинжлэх ухаанд оруулсан хувь нэмрийг дурдахаасаа өмнө Харвард төгссөн тэрбээр шаргал үс, цэнхэр нүдтэй, нөхөр нь түүнийг ажлын дарамт тэсэх чадвартай гэж тодорхойлсон гэж эхэлж байгаа юм даа. Хэрэв нийтлэлийн баатар эрэгтэй хүн байсан бол түүний нүд, үсний өнгө, эхнэрийнх нь тодорхойлолт бичигдэх байсан болов уу гэсэн асуултанд та юу гэж хариулах вэ? Эмэгтэй эрдэмтдийн тухай нийтлэлд заавал дурдагддаг зүйлс:
- Түүнийг эмэгтэй гэдгийг тодотгоно
- Нөхрийнх нь ажил
- Хэдэн хүүхэдтэй, хүүхдээ яаж асардаг талаар
- Өөрийнх ажилладаг салбар дахь өрсөлдөөн тун хэцүү санагдсан тухай
- Бусад эмэгтэйчүүдэд үлгэр жишээ болсон эмэгтэй
- Ямар нэг юм хийсэн анхны эмэгтэй гэсэн тодотгол
Эрдэмтэн хүний нээлтийн ач холбогдол нь уг хүн эрэгтэй, эмэгтэй байхад биш, эмэгтэй бол түүний нөхрийн тодорхойлолтонд биш, хүүхэдтэй эсэхэд биш, хэн нэгэнд үлгэр жишээ болохуйц хүн гэдэгт ч биш зүгээр л тэр нээлт шинжлэх ухаанд ямар хувь нэмэр болсон бэ гэдэгт л байгаа юм.
Эмэгтэйчүүдийн тэгш эрхийн асуудал хүмүүсийн төсөөлдөг шиг зөвхөн боловсрол нимгэн давхаргад биш хаа сайгүй байдгийн жишээ энэ болов уу. Шинжлэх ухааны байгууллагад эмэгтэйчүүдийн байр суурь бас л 100% шийдэгдээд сайхан болсон юм байхгүй. Харин ч эмэгтэй хүн эрдэмтэн гэдэг утгаар дэвших хэцүү, судалгааны ажилд орох өргөдөл өгөхөд эрэгтэй хүний сонгогдох магадлал өндөр гээд асуудлууд зөндөө. Энэ талаар Их Британи, АНУ гээд салбар тэргүүлж яваа улсууд их ярьж байгаа ч над мэт шиг хүмүүст яг бодитой шийдэл болоод буух нь арай л болоогүй юм шиг байна.
3. Гурав дахь жишээ бол бүр инээдтэй. Судалгааны ажил хийгээд үр дүнгээ хэвлүүлэх болоход peer review гэсэн процесс бий. Тухайн салбарт ажилладаг судлаач таны ажлыг уншиж үзээд сэтгүүлд хэвлэх дайны бүтээл мөн үү үгүй юу гэдгийг шийддэг. Саяхандаа xоёр эмэгтэй судлаачийн нийтлэлийг шүүсэн хүний "Зохиогчийн жагсаалтандаа эрэгтэй хүн оруулчихвал нийтлэл чинь илүү сайжрах юм байна" гэсэн коммэнт бааахан шуугиан тарьсан. Би эхлээд хэн нэгэн хошигнож байна уу гэж бодсон үнэхээр тийм юм болсон байгаа юм даа.
Жэндэр мэндэр ярьсан хүүхнүүд гээд иймэрхүү юм ярьж бичдэг хүмүүст дургүй талдаа байдаг нь бас л манай нийгэм, манай хүүxнүүдийн нийгэм дэх байр суурийг тольдох нэг үзүүлэлт мөн болов уу. Нөгөө талаар эмэгтэйчүүдийн тэгш эрх ярьсаар энэ эрчүүд хөөрхий байдлтай болчихлоо архи уудаг, боловсролоос хоцордог гэсэн гомдол бас явдаг. Энэ асуудал бол харин ч эмэгтайчүүдийн нийгэм дэх байр суурь сайжрах тусам багасна гэж би бодоод байдаг юм. Бод л доо эрэгтэй эмэгтэй хоёр хүүхэд амьдралд яг ижил боломж, ижил эрх хүлээж байхад эцэг эхчүүд нэгэнд нь илүү анхаарал тавих нь багасна тэр хэмжээгээрээ эрэгтэйчүүд боловсролоос хоцрохгүй. Хоёрт эрэгтэй эмэгтэй хүмүүс амьдралд ижил үүрэг хүлээдэг бол эрчүүдийн би л гэр орноо авч явах ёстой хүн гэсэн сэтгэл санааны дарамт хөнгөрөх үү. Та нар юу гэж бодож байна?

Жулий Жулиа хоёр

Бодит хүний амьдралаар хийсэн кино үзэхдээ дургүй талдаа л уг нь. Эртээд зурагтаар охин маань үзье гээд хамт сууж үзсэн аятайхан санагдсан. Мэрил Стрийп угаасаа мундаг Эйми Адамс их нүдэнд дулаахан бүсгүй бас ч гэж дажгүй жүжигчин гэж хардаг л даа.
Жулиа хэмээх зохиолч бүсгүй бичиж буй номоо дуусгаж чаддаггүй нэгэн. Ямар нэгэн зорилготой байхын тулд Жулий Чайлдсийн Франц хоолны номын бүх жороор хоол хийж блог бичихээр шийднэ. Яваан дунд Жулийн амьдрал, хоол хийхийн жаргалыг мэдрэхээс гадна блог нь олон түмэнд хүрч энэ тухайгаа ном бичсэн нь ийм кино болсон юм байна.
Жулий Чайлдс дэлхийн 2-р дайны дараа дипломат нөхрийнхөө албыг дагаж Францад амьдрач байхдаа франц хоолонд дурлажээ. Тогоочийн курсэд явж, дараа нь хоол хийхийг заадаг багш ч болж. Хоёр франц эмэгтэйтэй хамтарч америкчуудад зориулсан франц хоолны жорын ном бичсэн нь өнөө ч алдартай. Амeрикчүүдын гэрт франц хоол авчирсан хүн гэж үнэлэгддэг юм билээ.

Энэ киног үзээд  сонгодог франц хоолны олон жортой болмоор санагдаад Жулийн номыг авчихлаа. Хоолны ном худалдаж авахдаа сайн мууг нь мэдэх амаргүй л дээ. Энэ удаад олон жилийн турш олон хүний гарын ном болсон учир нэг их эрсдэл байхгүй санагдаад. Харин бүх хэмжүүр нь нөгөө америкийн пайнт аунц гээд жаахан төвөгтэй юм байна.
Миний хувьд бүх жорыг туршина гэсэн том амбиц байхгүй ээ. Зүгээр хэдэн сайхан жор өөрийн болгоод сурчихвал зорилго биеллээ гэсэн үг.

Ерөөлдэлгэр

Ийм нэртэй Франц зохиолчийн детектив гарчээ. Монголд нацистуудын гарт аладгсан гурван хятад иргэний хэргийг мөрдөж байгаа Ерөөлдэлгэр мөрдөгчийн тухай гардаг гэнэ. Бас хоёр гурван шагнал хүртсэн ном юм байна. Миний франц хэл уншиж дийлэхгүй ч энийг үзээд хоёр дүгнэлт хийв.
1. Францууд монголыг сайн сурталчлах юмаа. Хувь хүн, хэвлэл, телевиз одоо ингээд ном бас бичсэн байна. Зохиолч өөрөө монголд очиж үзсэн хүн байна гэж номын уншигч дүгнэсэн. Хэдэн жилийн өмнө Stone council номоор хийсэн кино зураг авалт болоод Моника Бэлүччи ирж байсныг та нар санаж л байгаа биз дээ. Бас л үйл явдлын нэлээд хэсэг нь монголд өрнөдөг.
2. Манай хас тэмдгээр гоёдог улсыг гадныхан мэддэг, ажигладаг л юм байна.

We agree to disagree

Анх Их Британид нүүж ирсний дараа их олон монгол хүн Англичууд бол маш их расист болоод муу санаатай онцгүй хүмүүс гэж хэлсэн нь гайхал төрүүлж байваа. Англид жил хагас, шотландад 4 жил хагас амьдрахдаа эдний араншинг хагас хугас ойлгохтойгоо болоод бас манайхны хийсэн дүгнэлтийн учрыг гадарлахтайгаа болж ирснийг тайлбарлах гэж оролдъюу гэж бодлоо.
Аливаа үндэстний хувьд нийтлэг араншин гэж бий. Бүх хүнд хамааралтай биш ч тухайн нийгэмд хүлээж авч болох болохгүй хэм хэмжээ гэх үү. Миний ойлгосноор Британичуудад эелдэг байх хамгийн чухал чанар гэнэ. Тиймээс маргаанд дуугаа өндөрсгөсөн нь ялагдагч, хаана ч дууны өнгө чангарахад хүмүүс сонсохоо больчих энүүхэнд. Янз бүрийн үйлчилгээний газар эмнэлэг дээр манай ажиллагсад хэл амаар доромжлохыг тэсвэрлэх шаардлагагүй тул зөв харьцана уу гэсэн утгатай сануулга олон харагддаг. Мэдээж олон сая хүн юм чинь маргаан гарна, маргааныг шийдэх хэрэгтэй болно. Учиргүй хашгичаад загнаад үр дүнд хүрэхгүй тул цаад хүндээ асуудал болоод өөрийн бодлоо маш сайнаар тэвчээртэй тайлбарлах хэрэг гарна. Бүдүүлэг авиртайд тооцогдохгүйн тулд хэлж ярьж байгаагаа зөөллөнө. Тэрнийг нь мань мэтийн гадныхан буруу ойлгоно. Энэ тухай нэг ийм хүснэгт ФБ байсныг энд оруулав.

Надад хэд хэдэн удаа ажил дээр ойлголцохгүй асуудал гарсан. Өнгөц сонсоод байхаар болж байгаа юм шиг, болохгүй байна гэсэн хэсэг нь нуугдмал, би болоод байгаа гэсэнд нь тайвшраад гол мэссэжийг нь орхигдуулсан. Дараа нь даргадаа би та нараас өөр хүн учраас асуудлыг шулуухан тавьж бай гэсэн хүсэлт гаргаж цэгцэрсэн. Асуудал энд ирээд овоо удсан хойно гарсан учир хал балгүй учраа олох боломж өгсөн. Ирээд удаагүй байсан бол бас нэлээн хэцүү байх байсан биз гэж боддог. Эд нар нэг их хүний мууд дурласандаа ч гэдэг юм уу, муу хүмүүсдээ биш болохгүйг их тойруу битүү ярьдаг учраас манайхан буруу ойлгодог юм болов уу гэж дүгнэсэн.
За тэгээд маргаанд хэн ялах вэ? Хамгийн зөв тайлбарыг уйгагүй нөгөө талдаа хүргэсэн нь гэх байх. Заавал нэг нь ялах шаардлагагүй, хэн хэнийхээ байр суурийг мэдэх ч гэж болно. Тэр тохиолдолд "We agree to disagree" гэж хэлдэг. Монголчилбол "бид хоёр санал нийлэхгүй гэдэг дээрээ санал нийлж байнаа" гэсэн үг.
Энэ чанарын сайн тал нь маргаан зөвхөн маргалдаж байгаа сэдэв дээрээ, илүү ажил хэрэгч. Цаашаа хальж нэгнээ элдвээр дуудах шаардлагагүй. Тийм болохоор аливаа асуудлыг шийдэх, зөвшилцөхөд амар гэж санагддаг.

Арьс арчлах талаар

Би нь тийм гоо сайхны их гоё зөвлөгөө өгөх хүн бишээ. Элдэв гоо сайхны бүтээгдэхүүнд харшилтай тул ихэнх нь хориотой. Дээр нь арьс тослог талдаа тул янз бүрийн юм гарахдаа дуртай. Надтай адилхан зовлонтой хүнд хэрэг болж магадгүй гэсэн хэдэн ажиглалт.
Надад янз бүрийн нүүрний тос будаг шунх таардаггүй. За тэгээд нүдэндээ юм хүргэвэл загатнаад сүйд болно. Дээр нь янз бүрийн үрчлээний эсрэг бүтээгдэхүүн маш хорлонтой арьс улайлгаж загатнуулдаг. Нас ахих тусам харшил улам ширүүн болж байгаа санагддаг. Нэг янзын бүтээгдэхүүн удаан хэрэглэвэл тэгээд л харшил хөдөлнө.
Сүүлийн 2 жил Францын Avene гэдэг тос хэрэглэж байгаа. Эднийх угаасаа эмзэг мэдрэмтгий арьсанд зориулж эхэлсэн юм шиг, ихэнх тос нь элдэв үнэргүй, таардаг. Тостой, хуурай, цочирсон, харшилтай гээд маш олон янзын тос байна. Уг нь Франц явахдаа нөөцөлж авдаг байсан энэ жилээс манай хажуугийн эмийн сан зардаг болсон бүр сайхан санаа амар. Дээр нь янз бүрийн жижиг савалгаатай туршилтын бүтээгдэхүүн тараадаг болохоор түрхэж үзээд авах боломжтой. Үнэ нь боломжийн, арван нэг хоёр паунд.

Тослог арьс их удаан толгойны өвчин болсон. Хайгаад явахаар тослог арьстай хүнд тохирсон чийгшүүлэгч ховор. Олдсон зарим нь дээр дурдсан шалтгаанаар таарахгүй. Тэгээд л янз бүрийн цэвэрлэгч аваад л угаагаад л байдаг байлаа, улам дордсоор. Нэг удаа харин тосны булчирхайн тухай сонин нийтлэл олж уншсан юм. Тослог арьстай хүн бусдыг бодвол арай олон тосны булчирхайтай. Булчирхай арьсан дахь тослогийг мэдэрч тос ялгаруулна. Савандаад угаах тусам улам идэвхждэг гэж байгаа. Саван ер нь болохгүй юм гэнэ. Нүүрээ савандаж угаахаа болиод хэд гурван жилийн нүүр үзэж байна. Асуудал бүрмөсөн шийдэгдээгүй ч нэг гялайгаад эсвэл юм гараад байх нь гайгүй болсон. Харшилтай арьсанд зориулсан чийгтэй алчуур бас цэвэрлэгч шингэнээр арчаад хангалттай.

Тослог чийгшил хоёр хоёр өөр асуудал. Тослог арьсанд чийгшил хэрэгтэйг анхаарах хэрэгтэй байхаа.

Таргалалт

Нэг хэсэг цахим хуудсуудаар Японд тарган хүнийг өөрийгөө удирдаж чаддаггүй гэж үздэг учраас дарга болгодоггүй гэсэн утгатай бичвэрүүд нэлээн их үзэгдэж билээ. Япон орны хувьд жингийн илүүдэлтэй хүн маш цөөн (3.5%) бөгөөд дээрх дүрэм үнэхээр хэрэгждэг бол маш цөөхөн хүн хаалганы гадна үлдэх аж. Харин энэ дүрмийг дэлхий даяар хэрэгжүүлбэл 2014 оны байдлаар нийт хүн амын 39% буюу 1.9 тэрбум хүн удирдах албан тушаалд суух боломжгүй болох ажээ.  Манай орны хувьд ДЭМБ, Эрүүл мэндийн яам, Нийгмийн Эрүүл Мэндийн хүрээлэнгээс 2009 онд явуулсан "Халдварт бус өвчний эрсдэлийн хүчин зүйлсийн судалгаа" хүн амын 39.8% нь илүүдэл жинтэй, 12.5% нь тарган гэж мэдээлсэн байх юм. Таргалалт сүүлийн 30 жилд дэлхийн хэмжээнд хоёр илүү дахин нэмэгдсэн, мөн цаашид ойролцоо хурдаар нэмэгдэнэ гэж үзвэл манай улсад удирдах ажил хийх хүний нөөц асар хурдан багасах нь харагдаж байгаа биз.

Логиктой тайлбар байна уу та минь ээ?

Бурхан Халдунд гарахыг завдсан хэдэн өвөрлөгчдийн дуулиан тэр бүр сонирхож байгаагүйг бодогдуулав. Би бол шүтлэггүй хүн, багадаа шашны боловсрол олж байгаагүйнх дараа нь мэрэгжил эзэмшсэн хойно шашин шүтлэг миний итгэл үнэмшилтэй зөрчилдөөд байдаг юм. Гэхдээ бусдын шүтэх эрх, шүтлэгийг хүндэтгэдэг тийм ч учраас гарч болдоггүй уул овоо уруу нь гарах гээд зүтгээд байдаггүй. Интэрнэтээр энэ тухай хүмүүсийн бодол санааг харж байхад хоёр хуваагдсан байдалтай. Нэг хэсэг нь Чингис хааны зарлиг учраас эмэгтэй хүн ба харийн хүн энэ ууланд гарч болохгүй гэнэ. Нөгөө хэсэг нь орчин үеийн нийгэмд яс үндэс, хүйсээр ялгаварлах нь буруу, энэ уламжлал орчин үеийн хуультай хөл нийлэхгүй байна гэж үзжээ. Эхний хэсэг өвөрөгчдийг сөгдүүлсэн арга буруу ч зөв санаатай улс гэж дүгнэсэн байхад дараачийн хэсэг зүгээр л танхай балмад хүмүүс гэж дүгнэж. Эндээс хараад аль аль талынсанаанд нийцүүлчих шийдэл байж болох уу гэж баахан бодлоо.

Манайд зөвхөн Бурхан Халдун ч биш ер нь эмэгтэйчүүд гарах хориотой гэсэн уул овоо олон л доо. Чухам яагаад гэдгийн тайлбар их бүдэг бадаг. Сая хүмүүсийн маргааныг сонсож байхад хэд хэдэн тайлбар дурдагдсаныг өөрийн бодолтойгоо сийрүүлбэл:

1. Тахилгатай уул овоон гарах эмэгтэй хүний биенд муу
- Хүмүүсийг айлгах гэсэн санаа байх. Саудын Арабын том лам хүн эмэгтэй хүн машин барих өндгөвчинд нь муу гэж дуулиан тарьж байсныг санах хүн байгаа л байх. Ямар ч гэсэн итгэхэд бэрх тайлбар. Батлахын тулд эмэгтэйчүүдийн дунд эрүүл мэндийн том судалгаа хийх хэрэгтэй байх.
2. Дээр үед хаад ноёд гадаад эхнэртэй байсан учир нууцаа ууланд гарч ярих гэж ийм дүрэм зохиосон.
- Логикийн хувьд байж болох хувилбар. Тийм бол энэ дүрэм өнөөдөр шаардлагагүй болсон байна гэдгийг анхаарах нь зүйтэй. Тухайн цаг үед хэрэгтэй байсан дүрэм одоо хэрэггүй болсон учир өөрчилж болмоор.
3. Эмэгтэй хүн гарвал тахилгатай уул бузартана.
- Энэ нөгөө мухар сүсгийн асуудал байх даа. Эмэгтэй эрэгтэй хүмүүс хүн төрөлөхтөний түүхэнд зэрэгцэж оршсоор ирсэн. Эмэгтэй хүн эр хүнээс илүү бузартай гэдэг санааг ойлгодоггүй. Эрт дээр үед олон нийгэмд ийм үзэл байсан л юм билээ. Тэрийгээ голдуу эмэгтэй хүний сарын тэмдэгтэй холбож тайлбарладаг. Жирэмсэн болоогүй шинж учраас шийтгэж байсан нь тэр юм болов уу тээ. Энэ миний хувьд хамгийн логикгүй тайлбар.
4. Ноднин тахилгатай ууланд гарсан эмэгтэй хүний дотуур хувцас лефчик хаяцан байсан.
- Эмэгтэй хүн болгон явсан газар болгондоо хувцасаа тайлж хаяад байдаггүй биз дээ? Надад харин энийг их энгийнээр тайлбарлаж болох юм шиг. Санаатайгаар эмэгтэйчүүдийн муу муухайг харуулах гэсэн оролдлого байх. Ууланд гараад хог новш хаядаг эрчүүд байж л байгаа ш дээ. Үнэхээр муу хүн байгаад тэгсэн байг, тэгвэл зөвхөн энэ хүний үйлдлээр бүх эмэгтэйчүүдийг хэмжиж болох уу?

За өөр мэддэг тайлбар энэ тэр байвал сэтгэгдлээр үлдээгээрэй. Миний бoдолоор зөв тайлбарыг нягталж хэлэлцээд орчин үеийн хуулинд таарсан дүрэм журам хийж болно гэж үзээд байгаа. Үнэхээр гадныхан тийм эмзэг сэдэв бол онгоцны буудал зочид буудлуудад энэ тухай аятайхан тайлбарласан товхимол хэвлээд тарааж болно. Бусдын уламжлалыг хүндэтгэх нь соёлтой хүмүүсийн шинж, мэдээлэл сайн байхад заавал тийш авиръя гэж зүтгэх хүн гарахгүй л байх. Тэрнээс мэдээгүй нэгнийг барьж авч бах таваа хангах бол дэмий л юм.
Тэгээд дүрэм журам гардаг юм бол бүгдэд хүртээлтэй баймаар. Яагаав Бурхан Халдунаас шороо авчирсан тул төрийн өргөөнд гал асаахад эмэгтэй гишүүд орж болохгүй гээд байснаа даа? Дараа нь Тайландын ерөнхий сайд эмэгтэй ирээд ороод бүр гал хүртэл асаагаад байсан. Тийм шог дүрэм бол хэрэггүй. Ингэх юм бол хэн ч дагaж мөрдөхгүй ш дээ. Хөөрхий энэ талаар дуугарсан Занаа гуай л баахан муугаараа дуудуулаа биз дээ. Сэтгэлийн хөөрлөөр биш хуульч түүхчид нь сайн судалж байгаа ийм байж болох юм гээд санаачлага гаргахад юу нь болохгүй гэж.
Дараагийн асуудал тэр харийн гээд байгаа нь чухам хэнд хүртээлтэй вэ? Монгол хүн гэдгийг монгол пасспорт нотлох уу? Эсвэл монгол угсаатан байх юм уу? Монгол угсаатан гэвэл өвөрмoнгoлчүүд орох юм биш үү? Халимагийн Илюмжинов ирээд Бурхан Халдунд гарсан л гэдэг тэр өвөр монголчуудаас илүү монгол хүн үү? Энийг хэн тогтоох юм бэ? Үнэхээр тийм бол тэр журмандаа заагаад өгөх хэрэгтэй ш дээ, халимаг хүн болно, өвөр монгол болохгүй гээд. Инээдтэй харагдах байх даа.

Олон оронд янз бүрийн уламжлал байдаг даа. Манайх ийм түүхтэй улс юмаа ингээд ийм уламжлалтай болсон юмаа гээд. Тэр тайлбар нь логиктой бол сонин сайхан. Харин эмэгтэй хүн уул бузарлах учир гардаггүй гэхээр тийм л юм. Нөгөө талаар нэг ийм хууль баталчихсан чинь гарал үүсэл, хүйсээр ялгаварлахгүй гэсэн үндсэн хуультай зөрчилдөөд байвал яах вэ?
Эртний уламжлалаа хамгаалахын тулд хүмүүнлэг тэгш эрхтэй нийгмээс ухрах уу? Тийм улсууд байж л байна. Миний бодлоор эмэгтэйчүүдийн эрхийг сайн баталгаажуулж чадсан улс орнууд баян бөгөөд сайхан амьдралтай харагдах юм байна ш дээ. Тод жишээ нь скандинавийн орнууд. Эртний уламжлалаа сахиж суугаанууд нь ямархууг харж л байгаа байх. Афганистан, Пакистан гээд. Тэгэхээр бид аль замаар явахаа сонгох хэрэгтэй л болох юм байна даа.
Хэрвээ сонгох цаг өнөөдөр бол та аль замыг сонгох вэ?