Хоол унд

Гэр зуурын хүн чинь хоол унд их эргүүлэх юмаа. Уйдамхай хүнд өдөр бүр тогоо шанага нийлүүлэх нэг тийм, сонирхолтой болгох гэж янз бүрийн жор турших. Энэ зун мах бага идэх зорилгоор махгүй хоолны туршилт хэдийг хийлээ. Махгүй гэхээр нь тойроод байдаг бас гайгүй жор, хоол байдаг л юм байна. За тэгээд хоол хийчихээд зураг авахаа мартах нь олон юм. Авч амжсан хэдэн зураг;

Прованс стилээр хийсэн сонгино улаан лооль, хулуу (courgette)

Зун хөнгөн маягаар хооллоход дангаар нь эсвэл маханд хачир болгоод идсэн ч болно, их зүгээр. Том жижгээсээ хамаарч 6-8 ширхэг бөөрөнхий сонгино, 6 ширхэг улаан лооль, 4 ширгэх хулуу. Манайд ургадаг/зардаг хулуу нь арай өөр, том байдаг юм билээ. Ийм 20-21 см талтай саванд чидун жимсний тосонд жижиглэн хэрчээд зөөлөн галаар хагас цаг хэртээ чанаж болгосон сонгиноо дэвсээд, дээр нь улаан лооль, хулуугаа 0.5-1 см хэртээ хэрчин өрж тавина. Тэгээд давс, перец янз бүрийн нарийн ногоо (яншуй, rosemary, thyme, marjoram) цацаад, жаахан тос жигдхэн тараагаад 150 градуст 50 минтаас цаг хагас хүртэл жигнэж болгоно. Болгож байхад ногоо их хуурай харагдаж байвал тос нэмж болно. 

Энэ намар ББС-ээр Рик Стайн гэдэг тогоочийн Венецээс Истамбул хүртэл аяласан хоолны тухай цуврал их таалагдсан. Үзүүлсэн жорноос нь грекийн аварга шоштой ногооны рагу, галактобурэко гэдэг бялуу туршиж үзсэн дажгүй болсон. Хоёулаа хийхэд амархан, нэг их олон юм шаардахгүй дажгүй юм билээ. Жорыг эндээс үзэж болно, хүсэлт гаргавал заваар орчуулж оруулж болно. 

Ийм нэрсний тарт хийсэн, их хялбар бөгөөд гоё амттай. Намар нэрс яг сайхан болсон үед хийж таардаг. Энэ жил 2-3 удаа хийж амжсан юм байна. Гаднах гурилан гэр нь энэ алимны тартныхтай адил. Болсон гэр дээрээ бүйлсний самрын нунтаг дэвсэнэ, дараа нь нэрсээ хийнэ. Тэгээд өндөг, цөцгий, чихрээ нийлүүлж хутгаж байгаад тартаа дүүргэнэ. 200 градуст хагас цаг орчим жигнэж болгоно.

Хар хүн энэ жилийнхээ blackberry чанамал хийсэн. Энэ жимсийг монголоор юу гэдэг юм болоо? Болор толинд бөөрөлзгөнө, үхрийн нүд гэсэн байх юм аль аль нь биш (үхрийн нүд-black currant, бөөрөлзгөнө-rasberry). Манайтай ойр урсдаг Кэлвин голын дагуу энэ жимсний бут их элбэг. Сүүлийн 2 жилд өвөлжин идэх чанамал хийгээд байгаа. Энд зун өдөр урт болдог учир жимс илүү чихэрлэг байдаг гэж гүзээлзгэний тухай бичлэгтээ дурдсаныг санаж байгаа биз дээ.

Энэ бас нэг төрлийн хулууны шөл (butternut squash)

Янз бүрийн ургамлын нэртэй сайн тольтой болж авах юмсан. Давс ордоггүй онцлогтой шөл. 

Ер нь хоолны жорны хавтас маань улам томроод л байгаа. Бас овоо туршлага сууж байна. Сайн жор муу жорыг ялгахтайгаа, хоол хийх янз бүрийн аргачлал сурч байна. Бялуу тэр дундаа франц patisserie-д мундаг болох юмсан гэж мөрөөддөг. Саад нь их бялуу туршихаар зарим нэг хүмүүс таргалах гээд хэцүү. Гэхдээ жагсаалт хийсэн creme brulee, bavarios бялуу, chocolate fondant, macaron толгойд нь яваа. 

Ойлгомжгүй юмнууд

Хэзээ ч билээ дээ арал дээр амьдрадаг хүмүүсийн араншин өөр, тэр утгаараа бритүүд япончуудтай төстэй гэж уншиж байсан юм. Японд очиж үзээгүй ч овоо олон япончуудтай харилцаж байсныхаа хувьд тэр нийтлэг чанарыг арай олж харж амжаагүй. Харин бритүүдийн хувьд нутагт нь байгаагийн хувьд нэлээн сайн ойлголттой болж авсан ч ойлгомжгүй бас дасдаггүй юм нэлээн таардаг. Ойрд ой санамж тааруу болсон учраас зарим нь орхигдох биз, санахаараа нэмэхийг бодноо.

1. Сантехник. Холигчгүй халуун хүйтэн усны тусдаа цорго. Дэлхийн 2-дугаар дайны үеэр Черчилл гуай ЗХУ-д гэрээнд гарын үсэг зурахаар очихдоо холигчтой цорго үзээд ихэд сайшааж тэмдэглэлдээ бичсэн гэж яриа байдаг. Миний багад Улаанбаатарт анх баригдсан зарим орон сууцнууд тийм тусдаа цорготой байсныг санадаг, гэхдээ хүмүүс ихэнхдээ резинэн хоолой ашиглаад гэрийн нөхцөлд холигч хийж хэрэглэдэг байсныг мэдэх юм. Анх энд ирээд байрандаа орохдоо хамгийн их гайхсан зүйл гал тогоо, ванны өрөөний цоргонууд халуун хүйтэн тусдаа байсан нь. Эхлээд их л хуучны юм хэрэглэдэг юм байх даа гэж бодож байсан, дараа нь тийм тусдаа цорго одоо ч дэлгүүрүүд зардаг хүмүүс худалдаж авдагийг хараад маш ихээр гайхсан гэж байгаа. Бритүүдтэй энэ тухай ярихад тусдаа цорго тийм хачирхалтай юм гэж хэн ч боддоггүй, тэр байтугай тусдаа цоргоны ашигтай тал гээд сонин сонин юм ярина. Ихэнх нь хоолойд үлдсэн ус холигчтой болохоор бүлээн болоод бактери үржих нөхцөл болдог гэж тайлбарлана. Уг тайлбар дээр үеийн усны баллонтой бойлэр хэрэглэдэг хүмүүсийн хувьд үнэний хувьтай харин өнөө үед тийм юм байхгүй гэсэн тайлбар энд амьдардаг гадны хүн бичсэн байсан кк. Халуун усны цоргоноос час халуун ус гоождог болохоор гараа ихэвчлэн хүйтэн усаар угааж таарна. Хүйтэн ус, бүлээн усыг бодвол илүү муу угаана, тэр хэмжээгээрээ хүний гаранд үржих бактерийн тоо харин улам их баймаар. Хуучин ажлын дарга шүдээ угаагаад цэв хүйтэн усаар амаа зайлах нь зүгээр ш дээ гэж байсан, холигчтой цоргоор цэв хүйтэн ус гоожиж болно гэдгийг ойлгож амжаагүй юм шиг байгаа юм. Хамгийн тэнэгдүү гэмээр тайлбар бас хамт ажилладаг нэг хүн шүдээ угааж амаа зайлчихаад нулимахаар тосгуурын дунд байх ганц цоргонд толгойгоо цохичихдог гэж авсан, юу ч гэхэв дээ ккк. Ерөнхийдөө миний амьдарч байсан газруудаас сантехник нь хамгийн хуучны бүдүүлэгдүү газар. Анх бид зохиосон гээд цаашаа дэвжиж хөгжсөнийг тоогоогүй орхисных байх. Ер нь бол нээх сайхан халуун шүршүүрт орно гэдэг бас хүн бүрт заяах хувь тавилан биш ккк. Өөрийн байр бол сайныг хэрэглэдэг байх. Хөлслүүлж байгаа байрны бойлэр дандаа хуучин, хүчин чадал муутай таардаг. Усанд орж байхад хэн нэгэн гал тогоонд ус нээвэл тэгээд л шүршүүр чинь цэв мөс болох энүүхэнд. Хүмүүс цахилгаан шүршүүр их хэрэглэдэг. Арай хямд тусдаг гэдэг юм билээ гэхдээ л нэг тийм жул сонин санагдаад байдаг даа.
2. Эмнэлэгийн байгууллагууд. Эдний үндэсний эрүүл мэндийн салбар олон нийтийн хамгийн хайртай байгууллага, ихэнх хүмүүс манай ситем дэлхийд нэг ноймор л гэнэ. Харин өөр улсаас ирсэн хүмүүс ихэнхдээ санаа нийлдэггүй. Ялангуяа америкаас ирсэн хүмүүс их гайхнаа. Америкт ямар нэг юм анзаараагүйгээс алдаа гаргасан бол дараа нь шүүхэд дуудагдах магaдлал өндөрийнх үү, бас бизнес талдаа учраас хийсэн үйлчилгээ болгондоо мөнгө авдагийнх уу, маш их шинжилгээ хийнээ. Тэр нь хүмүүст бас нэг тийм аятайхан сэтгэгдэл төрүүлдэг байж мэднэ. Харин энд бол эсрэгээрээ аль болох бага үзлэг, шинжилгээ хийнэ. Юм болгоныг шинжилсэний ашиг гэж байхгүй, харин ч зарим тохиолдолд хор болох талтай гэж үздэг. Цусны шинжилгээ энэ тэр тийм юм биз, гэхдээ бүр маш энгийн юман дээр ч тиймэрхүү байдаг нь сонин.
Том охин америкт, бага охин энд төрсөн болохоор ялгааг бол маш их мэдэрсэн. Сар болгон үзлэг хийнээ. Америкт жирэмсэн болсон бол харьяа эмэгтэйчүүдийн эмчтэйгээ цаг авч үзүүлдэг. Анхны үзлэгээр жигнэнэ, цус авна, дотуур үзлэг хийнэ. Цаашлаад удамзүйч уруу явуулж бас цусны шинжилгээ хийхээс гадна, гэр бүл дотор ямар нэг удамшлын асуудал бий эсэхийг лавлаж их л нарийн үзнэ. Тэгээд дараа дараагийн үзлэгээр бас л жигнэнэ, гэдэс хэмжиж үзнэ, хуваарийн дагуу өөр цусны шинжилгээ байвал хийнэ. Үзлэг бүрээр нэг л эмч, сүүл рүүгээ таньдаг мэддэг болно. Ээлж таарвал энэ л эмч эх барьж авна.
Энд болохоор эмэгтэйчүүдийн эмч биш эх барих үйлчилгээ гэсэн клиник уруу явна. Эхний үзлэгээр авдаг шинжилгээгээ авна, жигнэж үзнэ. Дахиж биеийн жин үзэхгүй, ямар нэг хэрэгцээтэй мэдээлэл өгдөггүй учраас гэж тайлбарласан. Сар бүрийн үзлэгээр өөр өөр хүн таарна. Ямар нэг асуудалгүй бол төрөхөд ганц эх баригч л байдаг юм билээ.
Америкт хүүхдээ төрөхөөс өмнө хүүхдийн эмчээ сонгодог юм билээ. Төрсөн өдөр нь эсвэл маргааш нь тэр хүүхдийн эмч төрөхөд ирж хүүхдийг үзээд хүлээж авна. Тэгээд ой хүртэл нь сар бүр тэр л эмчдээ үзүүлнэ. Үзлэг бүрээр жигнэнэ, чагнана.
Энд төрсөний дараа 2 долоо хоног нөгөө төрөх эмнэлэгээс эх баригч гэрээр ирж эх хүүхдийг эргэж тойрно. Тэгээд ямар нэг асуудал байхгүй бол дахиж үзэхгүй. Асуудал гарвал өрхийн эмчдээ үзүүлнэ. Эрүүл мэндийн төлөөлөгч гээд нэг хүн ганц хоёр сар гэрээр ирж бас үздэг юм билээ. Энэ төлөөлөгч вакцинаа хариуцна. Охиныг маань төрөхөд нь нэг, дараа нь гэрт ганц хоёр удаа жигнэсэн. Өрхийн эмчийн өрөөнд нялх хүүхэд жигнэх жин байхгүй. Охин маань хоолонд муу байгаад жигнүүлье гэсэн нөгөө төлөөлөгчөө гэртээ дуудаж байж жигнүүлсэн.
Ихэнх тохиолдолд хүүхэд эрүүл саруул бойждог учраас нэг их үзээд байх шаардлагагүй нь үнэн. Гэхдээ Их Британи өндөр хөгжилтэй орнууд дотроо эх нялхасын эндэгдлээр дандаа дээгүүр давхидаг бөгөөд энэ аль болох бага үзнэ гэсэн философи нөлөөтэй гэдгийг яагаад ч хүлээн зөвшөөрдөггүй. Эмч хүнтэй энэ сэдвээр маргавал бариулж идүүлэх шахна.
Зэргэлдээ Францад эмнэлэгт үзүүлэх тэс өөр. Америк шиг бүгдийг үзнэ гэхгүй ч хүүхдээ жигнүүлье гээд өрхийн эмнэлэг дээр очиход асуудалгүй.
Бритүүд бид эрүүл мэндийн үйлчилгээ үнэгүй авдаг гэдэг, гэхдээ ажил хийж байгаа хүн бүрийн нийгмийн даатгал ямар нэг хэмжээгээр санхүүжүүлдэг гэдгийг орхигдуулдаг. Сонгуулиар популизм хийдэг ганц сэдэв. Улс төрч энэ салбарт шинэчлэл хийнэ гээд дуугарчихвал сонгогдох найдвар бараг байхгүй. Маш их мөнгө иддэг салбар. Хүмүүс урт насалдаг болсон, зүрх судасны өвчлөл нэмэгдэж байгаа нь санхүүгийн дарамтыг улам их нэмж байгаа ч өөрчлөхгүй гэж гүрийсээр.
3. Үйлчилгээ. Хаа газар үйлчилгээ сайн муу байна л даа. Гэхдээ эднийх их сонин. Америкт байхад бас л сайн муу таарч байсан. Эргээд гомдол тавихад сайн хүлээж авна. Тэр дор нь хүнийг хохиролгүй болгохоос гадна урамшуулал ч өгнө. Монголд зарим үйлчилгээ их шуурхай сайхан. Энд асуудалгүй бол дажгүй. Ямар нэг алдаа асуудал гарвал маш ядаргаатай. Хувийн, улсын байгуулагын ялгаа бараг байхгүй тэр тал дээр. Их л боловсоноор танд түвэг удсандаа уучлал хүсч байна гэнэ. Худалч хүнд тэрнээс өөр арга хэмжээ авахгүй ккк. Тээр жил манай хүн хуралд яваад гэртээ галт тэргээр ирж явсан цас ороод галт тэрэг явах аргагүй болсон гэж байгаа. Тэгсэн бид цаашаа явах аргагүй боллоо, түвэг учруулсандаа уучлал хүсье одоо буу гэсэн гэдэг. Тэгээд бүх зорчигчдоо хээр буулгасан гэж байгаа. Жижиг сажиг юман дээр гомдол тавиад явж болно л доо тийм систем бий, тэр нь бас л түвэгтэй, хойноос хөөцөлдөх маш их цаг авах учраас тэгэсгээд орхидог болсон кк.

Скай арал (The Isle of Skye)

Өнгөрсөн хагас бүтэн сайнд аяласан газар. Шотландын том арлуудын нэг. Байгалийн сонин сайхан тогтоцтой, уул ус жигдэрсэн сайхан газар байлаа. Бороотой сэрүүхэн байсан, тэр ч нэг их гайхаад байх зүйл биш. Энд амьдраад хэдэн жил болохдоо цаг агаар сайхан болохыг хүлээвэл юм үзэж амжихгүй, харин ус нэвтэрдэггүй хүрэм гутал олж аваад, зав гарангуут л яваад бай гэдгийг сайн ойлгосон. 

Шотландын арлуудын гол орлого аялал жуулчлал, бидний явсан газраар том том жуулчны автобус их байлаа. Буудлууд зун намраар пиг, гайгүй үнэтэй сул өрөө цаг тулсан үед олдохгүй шинжтэй юм билээ. Энэ хавийн зочид буудлуудаар дандаа зүүн Европын залуучууд ажилладаг юм байна. Оюутнууд зуны амралтаараа ажиллаж мөнгө хийгээд буцдаг байх. Аялалын хэдэн зураг..

Хичээлийн шинэ жилийн бичлэг

Энэ талаар бичих гэсээр өнгөрөөд мартах тал руугаа явжээ. Манай эндхийн сургуулиуд 8 сарын 13 цугласан. Шотландад сургууль 6 сарын сүүлээс эхлээд зургаан долоо хоног л амардаг. Англид бол 7 сарын дундаас эхэлж 9 сарын эхээр ордог юм билээ. Мартсан нэг шалтгаан нь энд хичээлийн шинэ жилийн нээлт гэж сүртэй юм ерөөсөө болдоггүй. Жирийн хичээлийн өдөр шиг цуглаад л тараад л болоо. Харин хичээлийн сүүлийн өдөр хүүхдүүд багшдаа цэцэг болоод янз бүрийн бэлэг өгдөг юм билээ. Ажилтай байхдаа сургууль ордоггүй байсан учраас бэлэг энэ тэрийг өнгөрсөн 6 сард л анзаарсан. Ажаад байвал шилтэй юм (вино) хийсэн бэлгийн уут их харагдана лээ.
Охины хичээлээс гадуурх ажил нэмэгдсэн. Эднийх жилийн турш 6-10 долоо хоногийн хугацаатай богино хугацааны спортын дугуйлангууд хичээллүүлдэг. Хүүхдүүд шинэ юм туршиж үзэх, идэвхтэй байлгах зорилготой. Үнэ төлбөргүй, зарим нь үдийн завсарлагаанаар (ийм дугуйланд оролцсон үед нь эцэг эхчүүд өдрийн хоолыг нь бэлдэж өгч явуулна), зарим нь хичээлийн дараа. Охин маань үдийн цайны цагаар орчин үеийн бүжгийн, хичээлийн дараа хөл бөмбөгийн дугуйланд оролцож байгаа. Дуусахаар нь дахиад өөр дугуйлан эхэлдэг, хүүхдэд сонирхолтой зүгээр.
Төлбөртэй ганц дугуйлан нь хөгжмийнх. Бүр 1-2 ангийнхны сонсголыг шалгаж авна. Эхний нэг хоёр жил хөгжмийн хэмнэл, дуу заана, дараа нь шалгаад бас багш хөгжмийн зэмсэгийн боломжоос хамаарч зарим нь хөгжим тоглож сурна. Охинд гитар таарсан. Өөрөө лимбэ юм уу хийл санаатай байсан нь таараагүй. Гэхдээ хөөрхий тоглож сурна гээд гитараа үүрээд явдаг. Хагас цаг гитарын хичээл хагас цаг найрал дуу. Төлбөртэй дугуйлангаас гадна ахлах сургуулийн хөгжмийн багш хичээлийн үеэр ирж дугуйлан хийдэг юм байна. Энэ жил охин ийм дугуйлангийн хийлийн ангид тэнцсэн. Өөрөө хөгжмийн зэмсэгээ худалдаж авна, хичээл нь үнэ төлбөр байхгүй. Тун сэтгэл хангалуун байгаа. Анх удаагаа өөрөө хүссэн юмандаа шалгуулж тэнцээд орсон учраас.
Сургуулиас хамааралгүй Лхагва гаригт охиноо бассеинд явуулдаг. Хичээл учраас төлбөртэй, нэг их биш. Арван хичээлийн блок нь гучин хэдэн паунд байна уу. Хагас сайны өглөө франц сургуульдаа бас явна.
Ингээд хичээл, даалгавар болоод хичээлээс гадуурх ажил (үүнд хөгжмөө давтах цаг бас орно) дуусахад тоглох зав нэг тиймхэн. Нөгөө талаар завтай үедээ компьютэр таблэт үзэх гээд байдаг хүн завгүй байвал бас зүгээр ч юм шиг. Охин завгүй болчихоор дагаад бид хэд бас дураараа хүссэн үедээ гараад явах цаг хумигдчих нь тиймэрхүү юмаа.

Le Grand K

Хэмжил зүйн тухай олон асуулт аль бага байхын толгойд эргэлддэг байваа. Жишээ нь нэг килограммын туухайг яаж яг нэг килограм гэж мэдэх вэ? Юутай харьцуулж зөв гэдгийг мэддэг юм бол? Урт, өнцгийг хэмжих шугамыг яаж алдаагүй хийдэг бол гэх мэт. Саявтар ББС-ээр хэмжил зүйн тухай сонин цуврал гарч асуултнуудынхаа хариуг авсан нээх сайхан болж энэ тэр.
1940 онд Германы арми Францыг эзлэхдээ нэг жижгэвтэр газрыг тойрч өнгөрсөн байдаг. Тэр нь Парисын ойр орших Олон улсын хэмжил зүйн төвийн байр байсан гэдэг. Тэнд Le Grand K нэг килограммын эх туухай гурван өөр орны төлөөлөгчийн гурван түлхүүрээр зэрэг онгойлгодог сэйфэнд хадгалагддаг юм байна. Энэ нь хэмжил зүй хэчнээн чухлыг харуулж байгаа биз. Энэ эх туухайг хувилж килограм нэгжийг хэрэглэдэг орнуудад явуулдаг юм байна. Дэлхийд гуравхан улс килограм нэгж хэрэглэдэггүй; тэр нь АНУ, Либери, Мянмар гурав.
Нэг килограм гэдэг 1 литр усны хайлах хэм дэх жин гэж тодорхойлдог юм байна. Le Grand K платиниум, иридиумын хайлшаар хийсэн бөгөөд жилд хэдэн микрограммаар жингээ алдаж байгаа нь эрдэмтдийн санааг маш ихээр зовоож байгаа гэнэ. Энэ асуудлыг шийдэхээр хоёр баг ажиллаж байгаа юм байна. Нэг нь америкт, нэг килограм жинг дэлхийн татах хүчнээс салгахад шаардагдах цахилгаан хүчийг тодорхойлохыг зорьж байгаа гэнэ. Энэ аргыг ваттын жинлүүр гэнэ. Энэ лабораторийн барилга тавилга гээд бүх юм нь цахилгаан оронд нөлөөлөхгүй тулд мод хуванцар гэж байна. Нөгөө нь германы баг жинг Авогадрийн тоогоор тодорхойлохыг зорьж ажиллаж байгаа. Нэг моль элементэд агуулагдах атомын тоог Авогадрийн тоо гэнэ. Энэ багийнхан нэг килограм силикон бөмбөлөг агуулагдах атомын тоог олчихвол өөрчлөгдөхгүй тогтвортой эх хувилбартай болно гэж үзэж байгаа юм байна. Ямар ч өөгүй силикон бөмбөлөгийг хийх нарийн мэдрэмжтэй машин байхгүй тул Авсрталийн линз хийдэг хүн гараараа хийдэг гэнэ. Хэдхэн атомын хэмжээтэй овгор товгорыг гараараа мэдрэх чадвартай энэ хүн ийм бөмбөлөг хийхэд бараг нэг жил болсон гэдэг.
Сонирхолтой сайхан нэвтрүүлэг байлаа. Цаана нь бусад хэмжүүрийн тухай ангиуд бий гэсэн ч их орой гардаг болохоор үзэж амжаагүй.

Хэвлэсэн бүхэн үнэн биш, зөвлөгөө өгнө гэдэг хариуцлага

Би гэдэг хүн 5 жил бодисын солилцооны эмгэг, зүрх судасны өвчин, таргалалттай холбоотой судалгааны төвүүдэд ажиллаж байсан маань энэ талаарх мэдээлэл, шинэ судалгаа үзэх сонсох боломж нээж өгчээ. Манайд ч энэ талаар их ярьж бичдэг болсон юм байна. Гэхдээ олон нийтийн хэвлэл мэдээлэл, цахим хуудсуудаар буруу ташаа мэдээлэл их явдаг нь сэтгэл түгшээдэг. Зүгээр дурын хүн биш мэргэжлийн хүмүүс ч илт буруу ярих нь олон. Манайд анагаахад хүний физиологийг хэр сайн заадаг вэ? Клиникийн судалгааны аргачлал гэж хичээл ордог болов уу? Ажаад байхад шинэлэг юм ямар нэг хурал зөвлөгөөнөөс олж мэдээд тэр тухай ярихдаа илүү дутуу хачир нэмдэг, эсвэл их хуучин мэдээлэлтай байдаг, эцэст нь судалгааны арга барилын ямар ч суурь байхгүй учраас дүгнэлтээ их гоомой гаргадаг нийтлэг дутагдал голчлох юмаа. Саяхан эрүүл хооллох талаар 2-дугаар эмнэлэгийн хоол зүйч ийм ярицлага өгсөн байна. Ерөнхийдөө дажгүй зөв ярьсан юм байнаа байна. Овоо зөв явж байснаа дундуур нь гэнэт сонин мэдээ орж ирэх нь гайхалтай. Бүгдийг нь тайлбарлах цаг зав үгүй тул ганц хоёр жишээ дурдаад өнгөрье. Энэ тухай миний бичээд байдгийн учир нь та нар минь янз бүрийн мэдээллийг нухацтай бодож хүлээж авах хэрэгтэй шүү, хэвлэсэн бүхэн зөв биш, алив эрүүл мэднийн зөвлөгөөг уншихдаа аль болох цаана нь ямар судалгаа юу байна вэ гэж сонирхож байгаарай л гэх гэсэн юм. Иймэрхүү жишээ маш олон гэдгийг надаар хэлүүлэлтгүй мэдэж байгаа биз дээ.

"Хамгийн сайн өглөөний цай гэвэл үр тарианы төрөл тэр дундаа овьёос будааны төрлүүд гэж үздэг"- энэ хуучирсан мэдээлэл. Өглөө уураг агуулсан хүнс тэр дундаа өндөг хэрэглэж бай гэсэн зөвлөгөө сүүлийн 2 жилд яваад байгаа. Нүүрс ус агуулсан хүнс амархан задардаг/шингэдэг учраас хурдан өлсгөдөг. Тиймээс эслэг, уураг өглөөний цайнд орох нь зөв.

"Би сая эмнэлгийнхээ эмч нарт нэг сарын турш баланстай хоол идүүлэх хөтөлбөр явуулсан юм. Тэр хөтөлбөр маань дуусаад би яг одоо репортыг нь бичээд сууж байна л даа. Хөтөлбөрт хамрагдсан эмч нар маань хоолидэж эхлэхээсээ өмнө урьдчилсан шинжилгээ өгсөн. Дуусаад бас урьдчилсан шинжилгээ өгсөн. Гэтэл эмч нар маань даралтын эмээ уухаа больчихсон. Би хоолоо бэлтгэхдээ давс, өөх тос маш бага хэрэглээд, таван төрлийн хүнсний бүтээгдэхүүн орсон, зөв цэвэрлэж, зөв боловсруулсан хоол өгсөн юм л даа. Давс ер нь бараг л хэрэглээгүй гэж болно. Гэтэл даралт ихтэй эмч нар маань даралтны эмээ уухаа больчихсон, бие хөнгөрөөд сайхан байна гээд эерэг өөрчлөлт орсон. Бас цусны сахарын хэмжээ нь илт буурсан. Нэг эмчийн
цусны сахарын хэмжээ нь 10-тай өндөр гардаг байсан чинь энэ хөтөлбөрийн дараа 6-аас дээш гарахаабольсон байгаа юм. Гол нь тэр эмч нар бага давстай, бага хоол гэдгийг мэдээгүй, өмнө иддэг байсан хоолнуудаа санагалзаагүй. Яагаад гэвэл бүх амин дэм байгаа болохоор хурдан цадаж, шаардлагатай амин дэмээ авсан байгаа юм. Миний таньдаг IV цахилгаан станцын хоол зүйч маань бас ийм хөтөлбөр хэрэгжүүлсэн чинь эмч нарын ерөнхий эрүүл мэндийн байдал эрс дээшилсэн байгаа юм. Тэгэхээр баланстай хооллоод л сурчихвал элдэв өвчнөөс хол байж чадна. Эрүүл байхад оройтсон гэж бодох хэрэггүйг энэ хөтөлбөр баталсан." -Энэ хөтөлбөр юуг баталсан нь тодорхойгүй. Хэрвээ судалгааны тухай ярих гэж байгаа бол хэдэн хүн оролцсон, үр дүн хэдэн хүнд гарсаныг, бас яаж хэмжсэнийиг заавал дурдах ёстой. Наад зах нь энэ судалгаанд нэг дор ажилладаг хүмүүс оржээ. Тэд бүгд нэг л цайны газар хооллодог байж. Тэр цайны газрын хоол өөх тос давс ихтэй тааруу хоолтой. Судалгаанд хоол өөрчлөгдсөн нь оролцсон хүмүүсийн эрүүл мэндэд нөлөөлсөн гэж үзвэл нийт иргэдэд хэр хамааралтай вэ?

"Жимсийг хоолтой хамт хэрэглэх бас зохисгүй. Жимс чихэрлэг учраас тодорхой хэмжээгээр илчлэг өгдөг. Гол нь ходоодны хүчлийг нэмэгдүүлэхэд нөлөө үзүүлдэг болохоор хоолыг шингээх тал бол байдаг. Гэхдээ жимс, ногоог хамтад нь хэрэглэх ер нь дэмий. Аль болох зайтай хэрэглэх хэрэгтэй."- анх удаагаа жимс хоолтой хамт хэрэглэх зохисгүй гэж сонсож байна. Хоолны дараа бялуу амттаны оронд жимс хэрэглэ гэдэг зөвлөгөөг яах билээ. Жимс чихэрлэг ч эслэг агуудаг учраас цусан дахь глюкозын хэмжээг огцом өсгөдөггүй сайн талтай гэдэг дээ уг нь.

"Үр тарианы төрөл хэрэглэхгүй байна гэдэг чинь гаднаас ямар ч энерги авахгүй, өмнө нөөцөлсөн энергиэ л зарцуулж байна гэсэн үг."- буруу өөх тос, уураг хэрэглэхэд энерги авна.

"Бидний улаан хоолой чинь хоол идсэний дараа ходоод руу хоолыг бага, багаар оруулж байдаг. Ходоод тэр бага багаар ирж байгаа хоолыг боловсруулж нарийн гэдэс рүү жаахан жаахнаар өгч байх ёстой."- хүний физиологи сайн мэддэггүй бололтой. Улаан хоолой чинь хоол нөөцөлдөг сав болчихов уу. Уг нь сурах бичигт хоол залгиур хоолойноос ходоодонд ороход 7 секунд болно гэдэг л дээ.

"Жирэмсэн эхчүүд хоол хүнсэндээ үхрийн элэг, ногоон байцаа, шош зэрэг фолийн хүчил, төмрөөр баялаг хоол хүнс хэрэглэх хэрэгтэй."- баруун Европт А витамины илүүдэл урагт хортой тул жирэмсэн эхчүүдийг элэг идэж болохгүй гэдэг. Дараа нь өөрөө А витамин илүүдвэл элгэнд маш хортой тухай ярьсан байх юм.

"Харшил үүсгэгч хүнсний бүтээгдэхүүнд цитрусын төрлийн жимс, өндөг ордог"- Дархлааны систем алив бодисыг хэр хүлээж авахаас шалтгаалж ямар ч хүнс харшил үүсгэж болно. Ийм хоёрхон төрлөөр хязгаарлагдахгүй. Өөр юманд харшилтай ч дээрх 2 хүнсэнд харшилгүй бас байж болно.

Зүгээр нэг ажиглалт та бүхэнд сонин бас юм бодогдуулж магадгүй гээд энд хавчуулаад орхиё
Сүүлийн 30 жилд дэлхий даяар таргалалт маш хурдан нэмэгдэж байгаа. Баян барууны орнуудаас халиад хөгжиж буй орнуудад ч таргалалт эрүүл мэнд, эдийн засгийн асуудал болоод эхэлчихсэн гэдгийг мэдэж байгаа бизээ.
Таргалалтын гол шалтгаан их идсэнийх гэж үздэг. Их идэхдээ хүнсний бүх төрлөөс их иддэг болсон уу? Тоо баримт харъя; сүүлийн 30 жилд хүмүүсийн идэх уураг болоод өөх тосны хэмжээ бараг өөрчлөгдөөгүй юм байна. Харин 1980-аад оноос өөх тос багасгах зөвлөмжийн дагуу хэрэглээ харин ч буурсан (хүнсний нийт илчлэгийн 40% байснаа 30% болсон). Уургийн хэрэглээ 15% хэвээрээ. Хэрвээ өөх тос уургийн хэмжээ өөрчлөгдөөгүй юм бол юу нэмэгдсэн бэ? Нүүрс усны хэрэглээ нийт илчлэгийн 40% байснаа 55% болж нэмэгджээ. Түүнээс цардуул 49%-иас 51% болж өссөн бол фруктозын хэрэглээ 8%-иас 12% болж нэмэгдсэн байна. Хүүхдүүдийн дунд фруктозын хэрэглээ зарим тохиолдолд 15% хүрсэн байдаг.
Сүүлийн 30 жилд хүмүүсийн сахарын (2 дахин өссөн) хэрэглээ тэр дундаа фруктозын хэрэглээ их өссөн нь харагдаж байгаа биз? Фруктозын хэрэглээ таргалалт болоод бодисын солилцооны эмгэгтэй ямар хамааралтай болох талаар ойрд их ярьж бичдэг болсон байна. Сахароз (элсэн чихэр) нэг глюкоз нэг фруктозын молекулаас тогтдог, жимсний шүүс фруктоз ихээр агуулдаг, эрдэнэ шишийн сироп бол цэвэр фруктоз (их хямд, америкчууд ундаа болоод бэлэн боловсруулсан хүнсэндээ маш их хэрэглэдэг, эрдэнэ шиш тарьдаг тариачдын болоод хүнс үйлдвэрлэгчдийн том лобби байдаг гэдэг, европт хориотой). Манай Кока Кола чихрээр амталсан байдаг уу, эрдэнэ шишийн сиропоор амталсан байдаг уу?

Хүнд зөвлөгөө өгнө гэдэг хариуцлагатай ажил. Буруу ташаа мэдээ тараагаад хүний эрүүл мэнд хохирвол яана. Нөгөө талаар уншигчид ч гэсэн нийтлэгдсэн бүгд үнэн бодит мэдээ биш гэдгийг санаж давхар өөр эх үүсвэрээс шалгаж байх хэрэгтэй.

Амралт дуусав

Ингээд зуны амралт дуусав. Сар хэртээ тэнэх шив, тэнэх ч гэж хадмын хавьцаа л хүүхэд жаахан болохоор их хол явах сонирхол байсангүй. Зун эндээс явахгүй бол сэтгэл санаа жаахан гутруу байдаг, цаг гаартай холбоотой л доо. Нээх сайхан нар шарах биш, хавар намар шиг л. Хааяа бас нартай өдөр таарнаа гэхдээ олон биш. Хадмын хавьцаа ч нэг их нар шараад байдаг газар биш, гэхдээ манай эндхийг бодвол дулаан, хөдөө газар болохоор хүүхдүүд агаар салхинд бас далай ойр. Сайхан өдөр таарвал тэд маань шавиагаа ханатал давстай ус залгих. Хүүхдэд өөр юу хэрэг байхав дээ. Энэ жил бороотой сэрүүн таарлаа, манай энд бүр дор байсан гэнэ. Явсан нь яамай гэсгээд л.
Жил бүр "Шотландад тавтай морил" гэсэн самбартай хилийн дээс давмагц л аадар бороо цутгадаг энэ жил бас давтагдав. Бага охин сар орчим дураараа гарч орж байсан одоо эрх чөлөө хаагдаад сэтгэл дундуур байгаа. Байранд өдөржин гарч орох хэцүүгээс бас бороо элбэгтэй тиймэрхүү байгаа. Том охин харин гэрээ санасан бололтой.

Энэ жил том охин үнээний фермэрийнд оччихоод дараа ирэхдээ хэд хоноё гэж байна. Үнээ саахад оролцсон нь сайхан байсан бололтой.

Халуун өдрийн зууш айлд зочлохдоо гоё өнгөтэй юм байна гээд зургийг нь авсан. Хүрэн манжин загасны түрс лав орсон юм билээ, бусдыг нь бичиж аваагүй мартсан байна.

Байшингийн үүднээс авсан зураг. Ийм гөрөөс их ойр ирсэн, энэ хавьд овоо олон харагддаг ингэж ойр ирэхийг нь анх удаа харав.

Ла Маншийн хоолой

Дуртай амттан. Энэ жил нэлээн жин нэмсэн ккк…

Villedieu-les-Poêles гэдэг хот. Үгчилбэл тогооны бурхан хот. Эднийх зэс сав суулгаараа алдартай. Аль л дундад зууны үеэс хийж байсан гэдэг. Занаж байгаад жимсний чанамалын тогоо авав. Олон жил харсан юмоо. Тэгээд би хэрэглэхгүй л дээ. Манай хар хүн чанамалын мастер. Зэс халуун сайн дамжуулдаг болохоор түлдэггүй хоол унд хийхэд сайн гэлцэх юм билээ.

Бидний байсан айлын хөршийн нохой сайн дураараа манайд өргүүлсэн. Их хүмүүжилтэй сайн нохой. Хүүхдүүд шавиагаа ханатал нохой ноолж авсан. Гэртээ ирсэн хойноо хоолны үлдэгдэлээ хараад нохойгоо санаж энэ тэр…

Үеэлүүд

Бага охины үс авах найрны бялуу. Их дургүй авахуулсан.

Хясааны ферм

Дээр үеийн зууханд пицца хайрч идсэн. Их сайхан амттай болдог юм билээ.

Далайн эрэг дээр ингээд номын сан байдаг юм байна. Биеэ шарангаа ном уншаад, дотроо овоо их номтой юм билээ. Би лав 2-3 ийм номын сан харсан.