Насжилт ба хөдөлгөөн

Сүүлийн үед компьютерийн дэлгэц, зурагт, цаас гурав ээлжилж шагайсаар байгаад битүү хайрцганд амьдарч байгаа юм санагдах болжээ. Гадуур хөлийн чилээ гарган алхаж, дэлгүүр хэсч, зоогийн газар хооллох гэж юу байдгийг мартсан байсныг саявтар Английн Лондон хотын King's College-ийн судлаачдын хэвлүүлсэн судалгаа сануулах шиг болов. Тэд 2401 ихэр хүмүүсийг хэр идэвхтэй амьдардаг талаар анкет бөглүүлж дараа нь тэдний хромосомын теломер хэмээх хэсгийн уртыг хэмжжээ (цусны цагаан эсээс ялгаж авсан ДНХ дээр үндэслэж). Теломер бол хромосомын үзүүрт байх олон давтамжтай sequence (монгол нэрийг нь олсонгүй) бөгөөд эс насжих тусам богиносож байдаг хэсэг юм. Теломер богиносох тусам эсийн өөрийгөө гадны муу нөлөөнөөс хамгаалах чадвар буурдаг байна.
Хөдөлгөөн багатай, спортоор хичээллэдэггүй хүмүүсийн теломер долоо хоногт дунджаар 199 минут дасгал хийдэг идэвхтэй хэсгийнхэнтэй харьцуулахад дунджаар 200 нэгжээр (нэгж: нуклеотид) бага байсан гэнэ. Сайн тооцоод үзвэл идэвхтэй хэсгийн хүмүүс эсийнхээ түвшинд идэвх багатай хүмүүсээс даруй 10 жилээр залуу байна гэсэн үг аж. Энэ бол эсийн насжилт ба амьдарлын хэв маягийг холбосон анхны судалгаа бөгөөд хөдөлгөөний дутагдал хорт хавдар, чихрийн шижин, зүрх судасны өвчлөлтийн эрсдэлийг нэмдэг гэсэн ажиглалтыг баталгаажуулж байгаа юм. Яагаад гэхээр теломер богиносох тусам эс гадны элдэв халдлагад өртөмхий болно, тэр хэмжээгээрээ өвчилнө. Харин урт теломертэй эсүүд ийм халдлагаас өөрсдийгөө хамгаалж чадна тэр хэмжээгээрээ өвчний эрсдэл буурна гэсэн үг.
Ингэхээр нүүрний үрчлээ төдийхнээр хүний оврыг тодорхойлох учир дутагдалтай хэрэг болох нь ээ. Элдэв гоо сайхны мэс ажилбар хийлгэснээс идэвхтэй амьдарч, эсээ залуужуулах нь зөв болж таарч байх шиг. Гэснээс сүүлийн үед зурагтаар гарч байгаа жүжигчид бүгд адилхан харагдаад байдаг нь гоо сайхны мэс засал хэр газар авсаны хэмжүүр юм уу даа. Миний хувьд амьдарлын жам, насны бэлэг гээд үрчлээ болгоноо ад үзэхгүйгээр хүлээж авна гэж боддогоо.
За тэгэхээр өдөрт дор хаяж 30 минут гүйж, алхаж, дугуй унаж, гимнастик хийхгүй бол жинхэнэ цаагуураа оворжих нь байна шүү. Би ч нэг арга бодохгүй бол миний хэдэн эд эс аль эртнээс гомдол тавиад байгаа юм. Угаасаа хөдөлгөөнд хойрго надад 30 минут ямар урт санагддаг гээч.

Оньсого #21

Пөөх юу ч хийж амжаагүй гүйж явтал долоо хоног өнгөрчихсөн байх юмаа. За оньсогоны цаг боллоо, бүгдээрээ наашаа сууж оньсогоо таагаарай.

Тээр тэнд нутагтай
Тэмээн хонгор зүстэй
Бутан бумбар толгойтой
Бурхан багшийн бүрэлбаатай, тэр юу вэ?

Тааж болгооно уу, хариуг бүтэн сайнд.

Чихний бөглөө

Английн 11 настай Жэром Бартэнс гэгч хүү 2 настайдаа нэг чих нь дүлийрсэн оноштой, чих нь үргэлж өвддөг, хичээл сургуульдаа амжилт гаргадаггүй нэгэн байжээ. Гэтэл нэг өдөр чихэнд нь бөглөөс гарах мэт чимээ гараад чих ухагч савхны хөвөнтэй толгой гарч иржээ. Хүү 9 жилийн турш чихэндээ хөвөнтэй түүнээсээ болж дүлий хэмээн оношлогдож, өвдөж зовж явсан байна. Тэрбээр 2 настай байхдаа тэр хөвөнг чихэндээ өөрөө хийсэн байх гэж гэрийнх нь таамаглаж байгаа аж. Хамгийн хачирхалтай нь есөн жилийн турш эмч нар ийм байдлыг нь олж тогтоож чадаагүй, хүүг дэмий шаналгасан явдал юм. Одоо Жэромийн сонгол хэвий бөгөөд сургуульдаа дуртай явдаг болсон гэнэлээ.
Ийм мэдээ уншаад хүүг жигтэйхэн их өрөвдөв. Жаахан амьтасыг сайн л харж байхгүй бол янз бүр болох энүүхэнд шүү дээ. Дээр нь эмч нар ийм юм олж харахгүй байна гэж хайнгынх юм болов уу? Би чих уруу дуранддаг дурангаар харж үзээгүй л дээ. Дараа хүүхдийн эмч дээр очихдоо харж үзье байж гэж бодогдчихлоо.

Хувин өшиглөжээ

Ойрд зурагтаар миний дуртай хоёр жүжигчний (Морган Фрийман, Жак Николс)тоглосон "Bucket list" гэсэн кино рекламдаад байгаа юм. Киноны үйл явдлыг ажвал нас дээр гарсан хоёр найз үхэхээсээ өмнө хийж бас үзэж амжаагүй юмаа гүйцэлдүүлж байгаа харагддаг юм. Харин киноны нэрний хувьд үгчилж орчуулбал хувингийн жагсаалт болчихоод гайхаад байснаа өнөөдөр ажил дээрээ ярьж суутал, хоёр америк залуу энэ бол "Kick the bucket" гэсэн хэллэгнээс гаралтайг тайлбарлаж өгөв. Хэн нэгэн хувин өшиглөвөл талийгаач болжээ гэж ойлгох хэрэгтэй юм байна. Тэгэхээр дээрх киноны нэр утга агуулгатайгаа таарч байгаа нь энэ ажээ.

Сан Франциско дахь япон хотхон

Америкийн баруун эргийн хотуудад азиас ирсэн цагаач олон байдаг нь газар зүйн байрлалтай холбоотой болов уу. Сан Францискогийн хятад болон япон хотхонууд үнэхээр үзүүштэй, ёс заншил, амьдралын хэв маягаа хадгалж бий болсон санагдсан юм. Би өөрөө японд очиж үзээгүй ч энэ хотхоныг хараад ийм л байдаг болов уу гэсэн сэтгэгдэл төрсөн. Нью Иоркийн хотхонууд барилга архитектур тал дээрээ онцгой юмгүй, зүгээр л тухайн улсын дэлгүүр гуанз л элбэг харагддаг.

Оньсого #20 хариу

Энэ долоо хоногийн оньсогоны хариу үнс юмаа. Зөв таасан хүн гарсангүй ээ. Ямар ч гэсэн таах гэж оролдсон та бүхэндээ баярлалаа.

Завгүй бүсгүйн нэг өдөр

Тэр өглөө нар ургахаас, харанхуй болж орондоо орох хүртлээ борви бохисхийхгүй ямар нэг юм хийж, хэдэн өрөөгөө дамжин ядартлаа гүйнэ. Өглөө босонгуутаа чанга дуугаар "Ээжээ бос" гэж захиргаадаад, орноосоо бууж, зочны өрөөний буйдан дээр хэвтээд намайг сүү халааж өгтөл тэвчээртэй хүлээдэг юм. Сүүгээ уучихаад, нүүр гар, шүдээ угаагаад (угаахаасаа илүү сойзоороо ус хутган сорж баахан уудаг юм), хувцасаа солиод, эмэгтэй хүн юм болохоороо нүүр амаа янзалж, ээж эмээ хоёрынхоо аль нэгний пудр, уруулын будгийг хэрэглээд, зурагтныхаа өмнө тухтай нь аргагүй хайртай сармагчингаа тэврэн сууж, teletubbies үзээд, эмээтэйгээ салхилахаар гардаг. Салхилж орж ирээд, үдийн хоолоо идээд хоёр цаг хэртэй унтаж босоод орой болтол гэр цэвэрлэх, хоол хийх, юм угаах гээд гэр орны бүх ажилд гар бие оролцох далимдаа дэвтэр дээрээ эсвэл өрөөний ханан дээр зураг зураад бас амжчихна. Ханан дээр зураг зурлаа гэвэл би биш агаа зурсан гээд хариуцлагаас мултарч дөнгөнө. Дундуур нь зав гарвал сармачингаа хооллож, усанд оруулж (нэг удаа жорлонгийн усанд угаачихсан гэж байгаа) бас живх өмсүүлээд авна. Бас гутал хувцасаа хэд хэд сольж амжина. Чебурашка видео, сумо бөхийн барилдаан, компьютер дээр зураг үзэхээ мартана гэж байхгүй.
Оройн хоол хийж эхлэхэд өөрийнхөө тоглоомон тогоо шанагаа бас хангинуулаад, гурил элдэж хэрчиж, заримыг нь бөөрийнхийлөн халаасандаа нөөцөлж авна, дараа өлсвөл гэж боддог бололтой. Оройн хоолны дараа энүүгээр тэрүүгээр ядарсан хүмүүсийг олж, чагнуураар чагнаж онош тогтоож, заримыг нь харандаагаар тарьж, заримынх нь толгойнд массаж хийж арчилна. Бас өөрийнхөө цусны даралтыг хэмжихээ бас мартахгүй. Тэгээд хивсэн дээр хэвтээд нэг хоёр гэж хөлөө өргөн гимнастик хийгээд, казах болон монгол ардын бүжиг хийж, өөрийн мэддэг "Маамуу нааш ир", "Чигчийн чинээ", "Нараа нараа нааш ир", "Цэнхэр дээлээ өмсөөд" гэх мэт
дуунуудыг бүгдийг нь хүмүүстэй хамтарч дуулаад, гурван дугуйтаа унаж нааш цааш холхиулаад ядарсанаа мэдрэхээрээ " Ёо, ёо нойр хүрээд" гэж хоёр гараа дээр гэгч нь өргөж суниагаад одоо унтъя гэнэ. Тэгээд л бас шүд, нүүр гараа угааж, живхээ бас унтлагын хувцасаа өмсөөд хүмүүст сайхан унтахыг ерөөгөөд өрөө уруугаа пажиг пажиг гэж гүйж ороод орондоо орсон хойноо ээждээ "Бандуунаа", "Бүүвэй" эсвэл "Бөмбүүрэй" аль стилээр бүүвэйлэхийг нь заагаад урт гэгч сормуусаа дэвэн дэвсээр давсанд явдаг гэж байгаа. Маргааш өглөө нь нартай уралдаж босоод л нөгөө жаран чавганцын ажлаа борви бохисхийлгүй гүйж амжуулна даа.
Саяхан л улаан нялзрай байсан үр минь нүдэн дээр өөрийн бодолтой, чамгүй биеэ даасан завгүй бүсгүй болоод өсчих юмаа.