Хүнсний хямрал

Хүнсний бүтээгдэхүүний үнийн өсөлт өнөөдөр дэлхийн орон бүрт ямар нэгэн нөлөө үзүүлж эхлэв. Хамгийн түрүүнд ядуу зүдүү орны олон улсын байгууллагын тусламжинд дулдуйдаж амьдардаг хүмүүс өртөж, яах ийхийн зуургүй өлсгөлөнд нэрвэгдэх аюул нүүрлэв. НҮБ-ын хүнсний програм ямар нэг аргаар санхүүгжилтээ нэмэхгүй бол тэднийг тэжээж чадахгүйгээ зарлалаа. Монголд маань талх, гурил, будааны үнэ эрс өсч, тэтгэврийн хөгшид үүнд засгийн газрыг буруутган жагсаал цуглаан зохион байгуулж байх юм. Гайти, Индонезид энэ үнийн өсөлт нийгмийн тогворгүй байдал үүсгээд төрийн эргэлт гаргах шахлаа. АНУ-ын хүнсний бөөний худалдааны төвүүд нэг хүнд худалдах будаа, гурил, тоcны хэмжээнд хязгаарлалт хийжээ. Ийм хязгаарлалтыг америкчууд 30 аад оны хямралаас хойш үзээгүй билээ.

Ингэхэд яагаад ийм байдалд хүрчихэв? Мэргэжилтнүүдийн үзэж байгаагаар хүнсний зүйлийн үнэ өссөн нь тийм ч их гайхаад байх хэрэг биш гэнэ. Сүүлийн гучаад жил дэлхийн хүн амын эрс өсөлт, Энэтхэг, Хятадын эдийн засгийн өсөлт, байгалийн баялагийн хомсдол, экологийн сүйрэл бүгд үүнд буруутай гэнэ.

Газрын тосны нөөц дундарч буй ч хэрэглээ өсч байгаа нь биднийг энергийн өөр үүсвэр эрэхэд хүргэсэн билээ. Спиртээр тэжээгдэх машины хөдөлгүүр ч зохион бүтээв. Үүний үр дүнд спиртийн түүхий эд болох эрдэнэ шишийн үнэ зөвхөн сүүлийн нэг жил 37% иар өсөж, газар газрын тариалнчид улаанбуудай тариалж байсан газраа ашгаа бодоод эрдэнэ шиш тариалж эхэлсэн байна. Шар буурцагны тариалалт сүүлийн жилд дариу 87% иар өссөн нь бас л энэхүү ургамлыг тариалах сонирхол бий болгожээ. Ингээд ирэхээр будаа болоод улаан буудай тариалах газар хомсдож түүнийг дагаад буудайны үнэ 130%, болоод будааны үнэ 74% иар тус тус өсчээ. Мэдээж хомсдол бий болсоныг ашиглаж улаан буудайн гол экспортлогчид болох Орос, Казахстан, Канадууд буудайн үнэ болоод экспортын татвараа нэмчихлээ. Энэхүү үнийн өсөлт буудай экспортлогч орнуудад ашигтай хэрэг болж байгаа юм байна.

Хүн амын өсөлт болоод газар тариаланд ашиглах боломжтой газар багасч байгаа нь хүнсний нөөц багасаж байгаатай бас л холбоотой. Хүн амын тоо өсөөд зогсохгүй нэг хүний хэрэглэх хүнсний хэмжээ ч бас сүүлийн хэдэн жил эрс өсчээ. Жишээ нь, 1980 онд хятад улсын нэг хүнд оногдох үхрийн махны хэрэглээ 20 кг байв. Тэгвэл энэ 2007 онд 50 кг болж өсчээ. Махны хэрэглээ өсөх нь эргээд цэвэр усны нөөцөнд халгаатай. Фермийн аргаар малласан үхрийн 1 кг мах бий болгоход 10000-20000 литр ус зарцуулдаг гэнэ. Бэлчээрийн үхэрт энэ тоо хамаарахгүй болов уу. Харин нэг кг буудайнд 1000-2000 литр ус зарцуулагддаг. Зөвхөн махаар жишээ авахад энэ. Тэгвэл цаана нь сүү, өндөг, ногоо, жимсний хэрэглээ бас л жил тутам тогтмол өсөж байгаа шүү дээ.

Экологийн тэнцвэрт байдал алдагдсанаас болоод үер усны гамшиг, цөлжилт бас л газар тариаланд тохиромжтой газрын нөөцийг багасгаж байгаа бас нэг хүчин зүйл юм. Багахан газраас илүү ашиг олоод авчих гэж элдэв химийн бодисоор хөрсийг бохирдуулна. Ингээд бодохоор даяарчлалын өнөө үед бүх юм хоорондоо уялдаа холбоотой, тийм болохоор байгалийн тэнцвэрт байдлыг хадгалж үлдэхийн тулд бүх хүн хамтран хүчин зүтгэх хэрэгтэй болох нь ээ.

Саяхан нэг сонин дээр одоо хүнсний бүтээгдэхүүний үнэ өслөө. Тун удахгүй хувцасны үнэ нэмэгдэнэ гэж бичсэнийг уншсан юм. Яагаад гэвэл тариаланчид үнэ нь өсч байгаа буудай, будаа, эрдэнэ шиш, шар буурцаг тариална. Хямдхан хөвөн тариалах сонирхол хэнд байх билээ. Хувцасаа өөрсдөө оёдоггүй бидэнд бас л тааруухан мэдээ.

Бидний хувьд ядаж улаан буудай болоод хүнсний ногооны дотоодын хэрэгцээгээ өөрсдөө болгодог болчихсон. Уг нь хүн ам цөөтэй манайд болчихмоор л санагдаад байх юм.

Оньсого #33 хариу

Энэ долоо хоногийн оньсогыг Ганаа ганцаараа зөв таалаа. Хариу нь шумуул байсан юм. Оньсого таалцсан та бүхэндээ баярлалаа. Дараагийн баасанд дахиад нэг шинэ оньсоготой уулзъя.

George Harrison Tribute-Tom Petty, Jeff Lynne & Prince

Дуртай дуу бас Prince, сүүлийн хэсгийн гитарын гоцлол тасархай.

Оньсого #33

Мэддэг оньсого дууссан учир энэ булангаа хаадаг ч юм уу гэж бодож байтал Ганга эгч, Жаагий хоёр сонин сайхан оньсого хэдийг явуулжээ. Ямар ч гэсэн хэсэг хугацаанд та бүхэнд сонирхуулах оньсоготой болж тун их баярлав. Энэ удаад Жаагий найзынхаа өгсөн нэгэн оньсого таалгая.

Сууж байгаа нь шувуу шиг
Шунаж байгаа нь чоно шиг, тэр юу вэ?

Та бүхэн тааж болгооно уу? Хариуг бүтэн сайнд нийтлэе.

Хавар

Модод цэцэгсээрээ гоёод ирж яваа цаг гэж цаанаа л нялхамсуу, зөөлхөн байх юмаа. Нэг гэм нь энд хавар гэж хэлж амжаагүй байхад шахуу зун болчихдог талтай. Энэ Central Park -т авсан зураг.

Earth day

Энэ өдрийг АНУ -д байгал хамгаалах өдөр болгон тэмдэглэсээр гучаад жил болжээ. Миний энд өнгөрөөсөн хэдэн жилээс сүүлийн хоёр гурван жил нь энэ өдрийг арай илүү өргөн хүрээтэй тэмдэглэдэг болсон юм шиг ажиглагддаг. Хүрээлэн байгаа байгал орчны бохирдол, уур амьсгалын өөрчлөлт, озоны цоорхой, байгалийн нөөц баялаг дундарч байгаа гээд тулгамдсан асуудлууд эдийн засагт мэдэгдэхүйц нөлөө үзүүлэх болсон учраас тэр биз дээ.
Энэ жил сонин хэвлэлээр хувь хүн хүрээлэн байгаа орчноо хамгаалахад юу хийж болох талаар олон сонин зөвлөгөө нийтэлсэн нь санаанд нийцлээ. Нэг өдөр юм чинь гээд гарсан зөвлөгөөнүүдийг биелүүлэхийг хичээлээ.
Хувь хүний хүрээлэн буй орчиндоо үзүүлүэх нөлөөг "carbon footprint" гэсэн нэгжээр илэрхийлдэг. Энэ нь тухайн хүн хэр их нүүрстөрөгч бий болгож байгааг хэмжих гэсэн оролдлого юм. Дэлхийд амьдрах амьд биет болгон амьсгалах, хооллох, бодисын солилцоо явуулахдаа нүүрстөрөгч бий болгож байдаг. Бусад амьтан ургамалтай харьцуулахад хүний бий болгож байгаа нүүрстөрөгч асар их, бид зөвхөн хооллож амьсгалахдаа биш өөрсдийн амьдрах тав тухтай орчноо бий болгох, тээвэр, хувцаслах тэр ч байтугай зугаацахын тулд нүүрстөрөгч үйлдвэрлэдэг билээ.
Өнөөдөр би энд бидний өдөр тутам өргөн хэрэглэдэг зүйлийн нэг болох гялгар уутны тухай бичмээр санагдлаа. Өнөө үед хаана ч гэсэн дэлгүүрээс юм худалдаж авахад, худалдаж авсан барааг гялгар уутанд хийж өгдөг. Эндхийн нэг супермаркет жилд 900 мянган уут хэрэглэдэг гэсэн тооцоо гарчээ. Гэтэл Нью Иорк хэмээх энэ том газар хэдэн мянган дэлгүүр хоршоо бий гэж үзвэл жилд хэрэглэдэг уутны тоо хэдэн зуун саяар тоологдох нь ээ. Америкчууд жилд 100 тэрбум уут хог дээр хаядаг гэсэн тооцоо хаа нэгтээ харж байсан санагдана. Түүнээс зөвхөн 0.6% нь л дахин боловсруулагддаг аж. Тэгвэл 100 сая уут зөвхөн үйлдвэрлэхэд 430 мянган галлон (нэг галлон дөрвөн литртэй тэнцэнэ) газрын тос зардуулдаг гэнэ. Харин ганц ширхэг гялгар уут хөрсөнд задрахад 1000 жил хэрэгтэй. Ингээд бодохоор гялгар уут гээч манай дэлхийг бохирдуулахад том хувь нэмэр оруулж байгаа биз.
Манайх гэдэг айл хоолны цүнх, даавуун тор хэдийг аваад хэдэн сарын нүүр үзэж байна. Дэлгүүр очихдоо цүнх саваа аваад очно. Эндхийн олон дэлгүүрүүд өөрийн савтай ирсэн улсыг бүртгэж янз бүрээр урамшуулдаг болоод байгаа. Ингэснээр манайхаар хөглөдөг уутны хог байхгүй болсон, дээр нь байгал дэлхийдээ хэрэгтэй зүйл хийж байна гэж бодохоор сэтгэл өег сайхан байгаа.
Сан Франциско хот том дэлгүүрүүдийн сүлжээнд гялгар уут хэрэглэхийг хорьсон гэж манай эндхийн сонинд бичжээ. Францад уутаа дэлгүүрээс худалдаж авна. Худалдаж авсан уут урагдахад дэлгүүр үнэгүйгээр нөхөж өгдөг нь сайхан санагдаж байсан.
Миний багад монголд гялгар тор нүдний гэм байлаа. Айл бүр даавуун тороор хүнсээ цуглуулдаг байсан нь зөв зуршил байжээ. Миний блогоор орж гардаг та бүхэндээ гялгар тор хэрэглэхээс аль болох татгалзаарай гэж уриалах байна. Хүний өөрийн нутагт байх нь хамаагүй, ингэхэд бид чинь нэг л дэлхий дээр амьдарч байгаа шүү дээ.
Нэмээд алив цахилгаан хэрэгсэлээ хэрэглээгүй үедээ залгуураар нь салгах, хүнгүй өрөөний чийдэнгээ унтрааж байх, хогоо ангилж хаях, сайн хаагддаггүй усны цоргоо засах, жижгээр савласан ус хэрэглэхээс зайлсхийх гээд цаг зав, мөнгө шаардахгүй олон зүйлийг хийж болох нь ээ. Хүн бүр сэтгэл гаргавал үр дүн нь бидний үр ач нартаа хүргэх бэлэг болох юм шүү.

Сүүлийн оньсогоны хариу

Оньсогоны хариу тарвага байлаа. Саарал, Сэгсгэр, Anonymous, Mind, Жаагий, Одко нар зөв таажээ. Та бүхэндээ баярлалаа.
Жаагий хэд гурван оньсого явуулна гэсэн байсан. Оньсогонуудаа peakfinder@yahoo.com хаягаар явуулж болно шүү. Хүмүүс сонирхолтой оньсого өгвөл хойшид тогтсон цагтаа нийтэлж байнаа.