Кэмбрижийн их сургуулийн бүтэц

Таарсан гарчиг тавих гээд их бодсон ч оновчтой нэр олж өгч чадсангүй ээ. Уг санаандаа энэ сургуулийн коллэжийн бүтцийн талаар бичих гэсэн юм л даа. Танилцуулгаас харахад Кэмбрижийн их сургууль 31 коллэжтэй гэсэн байдаг. Харин тэр коллэж гээч нь бидний мэддэг таньдагаас арай өөр юм байна. Үүх түүхээс нь сөхөж үзвэл үзэл бодол (дундад зууны үе байсан учраас шашны үзэл баримтлал хамгийн чухалд орох болов уу) нийлсэн тус сургуулийн оюутан судлаачид нийлж коллэж байгуулдаг байжээ. Коллэж гэхээр оюутан судлаачид амьдарч, хооллох, хамт мөргөл үйлдэх газрыг хэлээд байгаа юм байна. Ихэнх коллэжүүд оюутны байр, хоолны танхим ба мөргөлийн сүмээс бүрдэнэ. Ийм систэм дагаж мөрддөг хоёрхон сургууль байдаг нь Кэмбриж, Оксфордын их сургууль юм байна. Нэгэнт шашны үзэл баримтлал коллэж байгуулахад чухал байсан учраас ихэнх коллэж xристийн шашин болоод библийн сургаалиас эхтэй нэртэй байдаг. Эдгээр коллэжүүд бүгд санхүүгийн хувьд бие даасан, харьяалагдах газар ба үл хөдлөх хөрөнгөнийхөө эзэн нь байдаг гэнэ.

Кэмбрижийн хамгийн анхны коллэж Peterhouse 1284 онд байгуулагджээ. Харин хамгийн залуу коллэж Homerton 1976 онд байгуулагджээ. Хэдий өөр өөр коллэжид хамаарагдах ч хичээлийн хувьд оюутнууд мэрэгжил чиглэлээрээ ялгаа зааггүйгээр сурна. Коллэжийн амьдарлын нэг чухал үйл явдал долоо хоног бүр болдог албан ёсны оройн хоол гэнэ. Энд коллэжийн гишүүд тухайн коллэжийн эмблэм бүхий хар нөмрөгөө өмсөж ордог гэнэ. Ерөнхий дүр зураг Harry Potter киноны хоолны танхимыг санагдуулам аж. Жирийн оюутнууд нийтийн урт ширээнд сууцгааж, судлаач болоод багш нар өндөрлөсөн тавцанд зассан ширээнд сууцгаадаг гэнэ.


Peterhouse college

Коллэж зөвхөн оюутнууд элсүүлэх биш жил бүр өөр өөрийн шалгуураар судалгаа хийж байгаа эрдэм шинжилгээний залуу ажилтнуудад тэтгэлэг олгон элсүүлдэг. Ингэж элссэн ганц бие судлаачид коллэжийн нийтийн байранд үнэгүй суух эрхтэй. Гэр бүлтэй хүмүүст байрны хөлсний тусламж хэмээн мөнгө олгодог юм байна. Саяхныг болтол коллэжийн гишүүн байхад ганц бие байх ёстой гэсэн дүрэм мөрдөгдөж байжээ. Зөвхөн санхүүгийн дэмжлэгтээ биш ямар нэг коллэжийн гишүү болох нь нэр төрийн хэрэг учир тэтгэлэг авах уралдаан их өрсөлдөөнтэй байдаг гэнэ.

Олон коллэжийн учрыг олохгүй мунгинаж байгаад эндхийн оюутнаар тайлбарлуулж ойлгосноо энд буулгав.

Англи оронтой танилцахуй

Хэн ч бай нэг газраас нөгөө уруу нүүхдээ шинэ хуучнаа харьцуулж үздэг байж таараа. Миний хувьд мөн л ялгаагүй Англид ирсэн эхний хэдэн сар ажил төрөл болоод амин хувийн асуудлуудаа шийдэхэд энэхүү хоёр орон юугаараа ялгаатай төстэй болохыг харьцуулж харсан зарим ажиглалтаа хуваалцвал:

Англичууд америкчуудыг бодвол ёсорхуу улс шиг эхэндээ санагдсан. Гэхдээ хэн нэгэнд санаа тавьж байгаа нь зүгээр нэг эелдэг зангийнх биш чин сэтгэлийнх байдаг юм уу гэж харагддаг. Америкчууд сав л хийвэл шүдээ ярсxийлгэж инээмсэглэдэг тэр нь заримдаа инээмсэглэл биш зүгээр л нүүрний булчин хөдөлгөх төдий үйлдэл байх нь олантаа. Харин эндхийн хүмүүс ховорхон инээмсэглэх ч тэр инээмсэглэл сэтгэлийн угаас байх шиг.

Бас нэг содон санагдсан зүйл гэвэл энд ирсээр гар утсаар чанга хашxирах шахам ярьж байгаа улстай таарсангүй. Америкт ажил дээр ч, нийтийн унаанд ч хүссэн хүсээгүй хүний хувийн яриа сонсогдож заримдаа түвэгтэй санагдах нь бий. Эндхийнхэн гар утсаар ярих болбол их намуухан дуугаар эсвэл хүнгүй газар очиж байж ярьдаг юм байна лээ. Хоорондоо ч бас нэг их чанга ярихгүй юмаа. Эхэндээ үүнд нь дасахгүй чих хатуутай хүн шиг юу гэнээ гэж их олон асуусан гэж байгаа.

Авууштай сайхан санагдсан зүлсийн дунд байгал орчиндоо санаа тавих, хогоо боловсруулах бодлого орно. Саяхан сонинд дундаж америк хүн жилд дундаж европ хүнээс хоёр дахин их нүүрсxүчлийн хий бий болгодог гэж бичсэн харагдсан. Манайх Нью Иоркт том олон сууцтай байшинд амьдардаг байв. Уг нь бол хогоо ангилж хаях ёстой ч хогны өрөөнд ороход хаа хамаагүй нийлүүлээд хийчихсэн байх нь олантаа. Хог ачдаг хүмүүс тэр байтугай ангилаад хийсэн хогийг нийлүүлээд нэг уутанд хийж байх энүүхэнд. Уг нь бол нэг их олон ангилал үгүй цаас, хуванцар сав болоод шил, бусанд хог гэсэн гурван хэсэгтэй юм л даа.

Эндхийнхэн хогны асуудалд арай буурьтай бөгөөд өөриймсөг ханддаг юм байна. Манай энэ хавийнхан хогоо дөрөв ангилна. Шил, лааз, дахин боловсруулж болох цаасыг тусад нь, хуванцар сав бас тусдаа, амархан задарч болох хоолны үлдэгдэл хаягдал, цаасан хайрцаг нэг хэсэг, дөрөв дэх нь аль нэг ангилалд ороогүй бусад хог орно. Шил, цаас, хуванцар савнуудыг ангилж дахин боловсруулдаг үйлдэврүүдэд зараад орлогыг хотын захиргаа авдаг гэсэн. Амархан задрах хоол ундны үлдэгдэл хогоор ялзмаг боловсруулж газар тариалан эрхлэгчдээд зарна. Инээд боловсруулж болох бүхнийг ашиглаад үлдсэн хог нь газарт булагддаг байна. Түүнээс гадна хэрэглэсэн зай, хуучин хувцас, гутал, хуучин ном цуглуулж авдаг цэгүүд томоохон супэрмаркэтийн ойролцоо олноор харагддаг. Ингээд ангилахаар манай гэрээс гардаг булагдах хог маш их багассан бөгөөд бид хэд үүндээ их сэтгэл хангалуун байгаа.

Харин ажил төрөл хөөцөлдөхөд удаан бүтдэг, алба амины олон асуудлууд олон шат дараалсан хүнд суртал, бичиг цаас америкийг бодвол олон болохоор ажил удаан бүтдэг санагддаг. Жишээ нь банкны хаяг солих, төлөвлөсөн төлбөр хийх гэх мэт америк өөрсдөө интэрнэтээр хийж болох олон зүйл дээр энд заавал банкинд хандсан захиа бичиж тэр нь олон хонож байж нэг юм болно. Магадгүй бид хэд жаахан азгүй байсан ч байж болох, эсэвл буруу банк сонгосоных байж мэднэ.

Ажил дээр бол зохицуулалт дүрмийн тоо харьцангуй эх, аливаа нэг туршилт тавихын тулд олон зөвшөөрөл авах хэрэгтэй байдаг нь сонин санагдав. Энэ нь ихэнхдээ ажиллаж байгаа хүмүүсийн аюулгүй байдлыг хангах зорилготой боловч нэг их оновчтой биш байх нь элбэг. Нөгөө талаар энэ тал дээр зохицуулалт багатай америкт хүн өөрөө хохироод үлдэх магадлал өндөр бололтой.

За тэгээд өөрт ажиглагдсанаа зах зухаас нь бичвэл иймэрхүү. Цаашдаа сайн танилцвал хуваалцах сонин олон таарах буйзаа.

Кэмбрижээр алхвал...

Cambridge

Ямар ч гэсэн зүг чигээ мэддэг болоод ирсэн газрынхаа талаар хүн амьтанд сонирхуулж ярихтайгаа болов. Манайх гэдэг айл Кэмбриж хэмээх энэ хотод ам бүл нэмээд сар гаруй болжээ. Хотын нэр Cam голын гүүр (Cam-bridge) гэсэн утгатай гэнэ. Кэмбриж хот Иx Британий нийслэл Лондонгоос хойшоо 80 км орчим зайтай, 100 гаруй мянган хүн амтай хот юм. Энэ хотын хүн амын дөрөвний нэгийг дэлхийд зартай Кэмбрижийн Их Сургуулийн оюутнууд бүрдүүлдэг аж. Энэ нутагт хүмүүс эрт дээрээс суурьшиж байсан баримт олон бий. Хамгийн хуучны олдвор 3500 жилийн тэртээх гэнэ. Харин хот болон төлөвших явц манай эрний дөчөөд онд Ромчууд английг эзэлж байсан үеэс эхтэй гэдэг юм байна.
1209 онд Оксфордын их сургуулийн ажилтан хүн амины хэргээр цаазлуулсан явдлыг эсэргүүцэж хэсэг судлаачид Оксфордоос өрх тусгаарлаж энэ хот уруу дүрвэж, Кэмбрижийн их сургуулийн үндэс суурийг тавьсан гэдэг. Энэ жил уг их сургуулийн 800 жилийн ой болж байгаа юм байна. Энэ ойг тохиолдуулан олон янзын хурал, фестивал, үзэсгэлэн олон гарч энэ хавиар үзэж харах зүйл жирийн үеийг бодвол элбэг байгаа гэж дуулдав. Хамгийн наад захын жишээ энэ оны 3 сард бүтэн сарын турш хүүхдүүдэд шинжлэх ухаан танин мэдүүлэх зорилготой "science festival" болох юм байна. Уг фэстивалийн үеэр хүүхдүүд өөрийн гараар туршилт тавих, сонирхолтой яриа лекцэнд оролцох, сонирхолтой үзэсгэлэн үзэж танилцах завшаан таарах гэнэ.



Кэмбрижийн их сургууль олон жилийн турш дэлхийн шилдэг таван их сургуулийн тоонд тогтвортой шалгарч, нийт 83 Нобэлийн шагналтан төрүүлсэн нь дэлхийд хамгийн Нобэлийн шагналтан төрүүлсэн сургууль гэсэн алдар авчирчээ. ДНХ молекулын бүтцийг тодорхойлсон Франсис Крик, Жэймс Ватсон нар, уургийн бүтэц амин хүчлийн дэс дараанаас хамаарахыг тогтоосон Фрэдэрик Сангэр (дараагаар нь ДНХ молекулын нуклеотидийн дэс дарааг тогттох арга боловсруулж хоёр дах Нобэлийн шагналаа авсан), атомын бүтэц, квантын онол боловсруулахад жинтэй хувь нэмэр оруулсан Нилс Бор гээд бүгдийг жагсаахад цаг зав хүрэлцэхгүй тул ингэсгээд орхив. Нобэлийн шагнал бий болохоос өмнө дэлхийд алдартай олон эрдэмтэн алдартан энэ сургуулийг дамжиж гарсаныг дурдах нь зүйтэй болов уу. Миний мэдэхээс Исаак Ньютон, Чарлз Дарвин нар Кэмбрижийн их сургуулийг төгссөн юм байна. Түүнээс гадна Их Британий 15 ерөнхий сайд, өөр орны 23 төрийн тэргүүн энэ сургуулиар овоглодог гэнэ.



Хотын хөгжил, амьдрал Кэмбрижийн их сургуультай салшгүй холбоотой. Хотын төвийн ихэнх барилга их сургуулийн мэдэлд байдаг бөгөөд дэлгүүр хоршоо, бизнесийн байгууллагууд их сургуулиас байр түрээсэлж ажил амьдралаа залгуулна. Хотын иргэдийн нэлээд хэсгийг их сургуулийн ажиллагсад бүрдүүлнэ. Миний бодлоор зөвхөн эрдмийн ажил хийж байгаа судлаачдын тоо оюутнуудынхаа тоотой бараг л дүйж очих болов уу.
За албан ёсны маягтай таницуулга гэвэл иймэрхүү. Тэгэж байгаад өөрт тохиолдсоноо зав зайгаараа оруулнаа. Энд тавьсан зарим тоо баримтыг Википэдиагаас авсан болно.

Англи хэл, Америк хэл?

Анх ирсэнээ бодвол овоо дасаад илүү дутуу юм сонирхох тэнхэлтэй болж байх шиг байна. Хамгийн түрүүн анхааралд өртсөн зүйл бол англичууд ба америкчуудын ярианы хэлний зөрөө байлаа. Хэдий нэг хэл гэлээч зарим хэвшмэл хэллэг эсвэл алив юмсын нэрийг өөр өөрөөр хэлдэг нь чихэнд өртөж зарим тохиолдолд тэрүүхэндээ толгой эргүүлээд авсан юм байна.
Ирсэний маргааш анх хотын төв орох болтол буусан буудлын эзэн сайхан зантай өвгөн заавал машинаараа хүргэж өгөх юм болов. Тэр та нарт pushchair чинь хэрэгтэй юу? гэж асуухад нь юу хэлээд байгаа юм бол гээд нүүрэндээ асуултын тэмдэг тодруулан гайхаж зогстол хажууд байсан охины маань тэргийг заадаг юм байна. Америкчууд хүүхдийн тэргийг stroller гэдэг. Замдаа Дублинд буухад онгоцны үйлчлэгч эмэгтэй хүүхдийн тэргийг buggy гэж байсан санагдана. Гэх мэтчилэн өдөр хоног өнгөрөх тусам шинэ үг олныг сурч байх шив. Дор хэдэн жишээ оруулав.
Америк - Англи
exit - way out
syrup - squash
cart - trolley
crib - cot
cell phone - mobile
scotch tape - sello tape
Q-tips - buds
cookie - biscuits
Үгсийн сангийн зөрүүнээс гадна аялга гэгч хэцүү эд байх. Ялангуяа утсаар хэн нэгэнтэй ярихад хэлсэнийх нь хагасыг ойлгохгүй байх жишээтэй. Тэрнээсээ түвэгшээгээд элдэв хөөцөлдөх ажил гарахад нь биеэрээ явж очоод байвал цаг хүрэлцэхгүй шинжтэй. Миний бодлоор хүн болгон арай өөр аялгаар яриад байх шиг. Учрыг лавлавал тухайн хүн аль нутгаас ирсэн гэдгээсээ шалтгаалж өөр өөр аялгатай ярьдаг юм шиг тайлбар сонсов. Ялангуяа хойд нутгаас ирсэн хүмүүс их өвөрмөц аялгатай ярьдаг гэнэ. Гэхдээ өдөр хоног өнгөрөх тусам чих дасаад гайгүй болоод байх шиг байгаа юм.

Цас

Уржигдар орой эхэлж орсон цас өчигдөр үргэлжилж, энэ нутагт сүүлийн 18 жил үзэгдээгүй их цас унажээ. Лондон хотод нийтийн тээвэр бараг л зогсоод, энэ хавийн ихэнх сургууль үүдээ барив. Уг нь цас их ордог газартай харьцуулбал тийм ч их биш л дээ. Гэхдээ олон ордоггүй болохоор бэлтгэл муутай байсных юм болов уу.
Сургууль хаалттай энэ өдөр хүүхдүүд л шавиагаа ханатал цасаар тоглож өнжсөн болов уу. Орой ажлаасаа ирж явахад энэ хавийн аль байшинд хүүхэд амьдардагийг амархан хэлж болохоор байв. Хүүхэдтэй айл болгоны үүдэнд янз бүрийн хэмжээ, хэлбэртэй цасан хүн зогсож байсан болохоор тэр. Манай хэд бас нэг ийм хүн хийгээд тавьчихсан тэрхэн хавьдаа нэлээн том харагдаж байлаа. Дараа сонсохноо охины хүсэлтээр аав ах хоёр нь teletubby урласан нь тэр юм байж.

Шинэ газар

Удаан үргэлжилсэн нүүдэл маань гурван долоо хоногийн өмнө өндөрлөж ямар ч гэсэн хэсэг суух газартаа хүрсэн билээ. Зорьсон газартаа хүрэх гэдэг асуудлын зөвхөн нэг хэсэг байж. Амьдарч суух байр, хүүхдийн сургууль, шинэ ажил, элдэв бичиг цаасны асуудал ар араасаа хөвөрсөөр сайн тохижиж арай амжаагүй ч ямар ч гэсэн амьд мэнд яваагаа дуулгах гэж хэдэн үг тэрлэж сууна.

Ямар ч гэсэн чимээ шуугиан багатай нам тайван газар юм. Олон бужигнасан газраас ирсэн бидэнд заримдаа хүнгүй хоосон гудам эвгүй санагдах нь бий. Ирсэнээс хойш бараг өдөр болгон бороо оров. Угаасан хувцас хатахгүй шинжтэй их чийгтэй газар юм. Газар хатна гэж ер байхгүй бололтой. Амьдрах байр хайж явахад хүн яаж амьдардаг юм гэмээр давчуухан байшин сууцнуудыг хараад сэтгэлээр унах шахав. Санасныг бодоход жижиг ч гэлээ бидэн дөрөв багтчихмаар байшин олж оров. Манай гудам дүүрэн байшин байвч хүн орж гарч байгаа нь тун цөөн.

Гэрээс ажил хүртэл 25-30 орчим минут алхаж таарах юм. Эртээд яараад автобусанд суусан олон зогсоол, машины түгжрилтэй нийлээд бараг л алхсантай адил хугацаа орж байна. Хамгийн хурдан унаа дугуй бололтой. Дугуй унаж сурахгүй бол болохгүй газар юм байна. Хүн бүр л унадаг дугуйгаар ажилдаа ирж очиж харагдах юм. Би гэдэг хүн дугуй унаж үзээгүй өдий хүрсэн, амьдралын шаардлагаар сурах зүйл нэгээр нэмэгдэх шив.

Англичууд америкчуудыг бодвол ёсорхуу, дуу чимээ багатай хүмүүс бололтой. Ямар ч гэсэн Нью Иоркт байдаг шиг хашхирч ярьдаг хүмүүстэй таараагүй л явна. Шинэ ажилдаа дастал бас хугацаа орох байх. Ажлаа зүгширэхээр орчинтойгоо танилцаж олон сонин зүйл бичнээ. Тэр болтол намайгаа мартчилгүй шиг сууцгааж байгаарай даа.