Сумын наадам сонихон байлаа

Пүрэвдорж гуайн Сумын наадам гээд нэг гоё шүлэг байдаг даа. Тийм л наадам.

Дундговийн зурагнууд

Зуншлага тийшээгээ их сайхан байна лээ. Газар ногоороод, таана сагсайтал ургачихсан. 

Тогоруу хөөрхөн..

Айраг!!!

 Сумын наадамд бэлдэж байна.

Ээждээ гологдоод гараар тэжээсэн тэмээ. Бие нь том мөртлөө өөрийгөө ботго гээд бодчихсон ккк. Машины толь энэ тэр тэсгээдэггүй гэсэн. Бидний явах өдөр майхан дээр маань гарч хэвтээд ураад хаячихсан. Явах өдөр байгаагүйсэн бол орох оронгүй болох байлаа.

Энэ доорх зургууд Бага Газрын Чулуу...

Сэтгэл тэниймээр тал нутагаа гэж...

Тэмдэглэлээ цааш нь үргэлжлүүлбэл...

Хөдөө явах сайхан байлаа. Бидний аялал хойшоо Сэлэнгийн Ерөө сумаар эхэлсэн юм. Хотоос гараад ганц хоёр цаг явлуу даа, цай ууж хөлийн чилээ гаргах санаатай зогсоод нэг их удаагүй байтал хажуугийн уулнаас хуванцар сав барьсан хэдэн эмэгтэй бууж ирээд түүсэн гүзээлзгэнээрээ дайлав. Минийхээс амс минийхээс амс, яасан жаахныг авдаг юм, олигтойхон атгаад аваач гэх, өөрсдөө өчнөөн цаг ядарч түүсэн жимсээрээ ингээд хүн дайлчихдаг улс байдаг юм байна. 

Миний авга аав ээж 1923 онд Чита мужаас Ерөө суманд ирж суурьшсан улс л даа. Тэдний өссөн нутаг Баянгол рашааны тэрүүхэнд хэд хонох сайхан байлаа. Өвөөгийнх зусдаг байсан аманд төмрийн уурхай нээчихсэн юм байна. Өдөрт хоёр удаа уулыг тэслэх чимээ цочоох нь төвөгтэй, өвөг дээдсийн өссөн, үр хүүхдээ өлгийдөж авсан газар ингээд танигдахгүй болох нь гэж сэтгэл эмзэглэж л явлаа. Энэ хавийн буриадуудаас нөгөө айхавтар хэлмэгдүүлэлтийн үед насанд хүрсэн хоёрхон эр хүн амьд үлдсэний нэг нь миний өвөө. Тэр үе Улаанбаатарт сургуульд сууж байсан юм гэнэлээ. 

Ёстой баян хангай гэж ийм байдаг байх гэмээр сайхан нутаг. Өвс өндөр ургасан, олон янзын цэцэг алаглаад, урд өмнө үзэж хараагүй олон төрлийн эрвээхий, газраар ширэглэсэн их гүзээлзгэнэ. Баянголын сэрүүн рашаанаар цангаа тайлж, нутгийн хүнсээр үнэхээр тансаг аялсан. Энэ суманд ногоо тарьдаггүй айл үгүй бололтой юмаа. Шинэхэн салатны байцаа, өргөст хэмх, улаан лооль бас бус нарийн ногоо элбэг, за тэгээд гүзээлзгэнэ "түүж" (хурдан түүж чадахгүй болохоороо хүний түүсэн жимс худалдаж бас авсан) чанамал хийсэн шиг тэнд байсан зөгийчнээс бал худалдаж аваад үнэн тансаг аялал болсон. Эргээд бодохоор энэ л хамгийн тансаг хоолтой газар байж гэж санагдаад байгаа юм даа. 

Зөгийчний багаж энэ тэр нь хачин цэвэрхэн бас цомхон гоё

Ийм балнаас худалдаж аваад л идээд л байлаа шүү дээ.

Гэртээ харьсан тэмдэглэл

Харьж ирсэнээсээ хойш юм бичихдээ хойрго болчихжээ. Уг нь бичих сонин ихтэй ирсэн хэдий ч нэг хэсэгтээ хямардаг юм уу, нэг тийм асуудал байх юмаа. Тэгэж байтал нөгөө бодсон, төлөвлөснөө мартана биз дээ энэ чинь. Монголоос ирээд удаагүй байхад хайртай найз маань айлчилж нэг хэсэгтээ сатаараад сайхан байлаа.

Улаанбаатар сайн муу холимог сэтгэгдэл үлдээв. Уулзаагүй удсан садан төрөл, найз нөхөдтэйгээ уулзах сайхнаас сайхан. Бас зүс үзээгүй ч танил санагддаг Алиман хүүхэдтэй уулзаж нэг орой ярьж суух гоё байлаа. Хүүхэд гэлээ гэж гомдохгүй байгаа ккк... Хотын шинэ захирагч их юм хийж байна гэж хүмүүс ам сайтай байлаа, сайхан л хэрэг. Тамхины эсрэг хууль сайн хэрэгжиж байгаа юм байна. Энд тэнд хоол унданд ороход утаан дунд нүд хорсохгүй гоё. Хуулийн биелэлт сайн байна гэж харлаа, гудамжинд тамхи татах хүн ч их цөөрсөн харагдав. Хэрэгжихгүй тэр хууль чинь энэ олон тамхичин яг биелүүлээч гээд байсан харин ч эсрэгээрээ.

Харин замын түгжрэл гэж айхавтар асуудал байнаа. Дээхэн 10 минут явдаг байсан газарт хэдийд хүрэхээ тааж хэлэх хэцүү болжээ. Замын даац энэ тэр гэсэн асуудал бий гэхдээ миний бодлоор жолооч нар өөрсдөө түгжрээний нэг том шалтгаан юм шиг санагдаад байсан. Уулзвар дээр нэг нэгэндээ зай тавиад эвтэй найртай гарчихгүй зэрэг чихээд л түгжчих юмаа. Нарийн зам дээр хоёр машин өөд өөдөөсөө гарч ирчихээд чи ухар гэж хэрэлдээд сүүлдээ бууж ирээд барилцаж авч энэ тэр.. Уг нь нэг ухраад гаргасан бол минут ч хүрэхгүй асуудал байхгүй юу. Нөгөө талаар алхаад очих газар заавал машин хөлөглөдөг ч энд бас нөлөөлж байгаа биз. Ихэнх тохиолдолд алхсан нь хамаагүй хурдан юм билээ, алхдаг хүн олон бол түгжрээ бас ямар нэг хэмжээгээр буурах байлгүй дээ. Явган хүний гарц арай олон болсон юмдаг уу, зам гарахад арай л амархан болсон санагдсан.

Хөдөө явах гэж эрт гараад 22-ын товчооноос шатахуун авах гэтэл сүүний машин түгээгүүр дээр таглаад зогсчихсон жолооч нь байхгүй. Ухарч энэ тэр бөөн юм болж арай гэж хүрэхээр болгоод шатахуун авч зогстол сүүний машины жолооч ирж байна. Үгүй ингээд хүн орох зам таглаад алга болдог яадаг хүүхэд вэ гэсэн өөдөөс хараал ширээл  агсан тавьдаг гэнэ. Чимээгүй байж байгаад дуусахаар нь үгүй хүүхээ бид эрт зам дөхөх гээд нойроо хасч гарсан улс, чи ямар нэг шалтгаангүйгээр хүний зам бөглөснийг чинь зүгээр л хэлж байна шүү дээ. Уучлаарай гээд өнгөрвөл болоо биш үү гэтэл тэгэсгээд чимээгүй болов. Хажууд нь машин тавих зай зөндөө байхад түгээгүүрийн яг хажууд тавиад явдаг шалтгааныг нь бодоод бодоод олсонгүй ээ ккк.

Такси хийдэг залуучууд замаа бас хотоо мэддэггүй бололтой. Зуун айлаас такси бариад циркийн хажууханд очъё гэтэл явж байснаа Энх тайвны өргөн чөлөөгөөр эргэж болохгүй байна одоо яахав гэх. Уг нь машин барьж яваа хүн чинь тэрийгээ мэддэг баймаар. Арга тасраад үгүй хүүхээ эгчийгээ хүүхдийн зуугийн тэнд буулгачих даа гэсэн жаахан байж байснаа эгчээ хүүхдийн зуу гэж хаана байдаг юм бэ? гэсэн. За би ч хуучирч залуучууд хотын хуучин нэрнүүдийг мэддэггүй болсоны шинж юм бизээ.

Замбараагүй байшин барихыг үзүүлж өгч байна гэмээр газар олон болжээ. Гурван жилийн өмнө л пээ яасан их чихэлдэж байнаа гэж харж явсан сая очсон бүр их чихэлдсэн байвал яахав? Хотын зарим хэсгээр ганцаараа явбал төөрөх юм байна. Зайсан хавийг бол бүр танихын аргагүй. Бүтээн байгуулж байгаа нь сайхан хэрэг ч нэг жаахан төлөвлөлт хийгээд жаахан замбараатайсан бол гэж бодогдож л байлаа. Юун дархан цаазтай Богд уул л болсон байна лээ дээ. Байтлаа нөгөө муу Зайсан толгойныхоо бэлийг ухаад байшин бариад эхэлчихсэн байна лээ ш дээ.

Хүмүүс барилга барьж байгаа хүмүүсийг шуналтай бас хууль ёс сахидаггүй гэж ам амандаа ярих мөртлөө нөгөө л зөвшөөрөлгүй, ямар нэг буруу аргаар олж авсан газар дээр барьсан байрыг нь худалдаад л авчих юм. Тэд хууль зөрчиж барьсан нь үнэн гэхдээ би байшинд орсон хүн ямар ч буруугүй гэх хаашаа ч байдаг юм. Тийм байшинд нь хүн ордоггүй байвал бас нөгөөдүүл нь жаахан юм бодох байлгүй дээ.

Ерөнхийдөө үйлчилгээ их тааруухан болжээ. Угаасаа ч манайхан үйлчилгээ сайтай улс биш гэхдээ гурван жилийн дотор мэдэгдэхүйц доошилсон нь урам хугалсан. Нэг их ёсорхуу биш ч гэлээ зарим газар нэг хөөрхөн шуурхай үйлчилдэг байсан шиг санаад байдаг юм. Харин энэ жил олон газар ороод жаахан сэтгэл дундуур л байлаа. Ажил дээрээ гар утас хэрэглэх ердийн асуудал юм шиг байна. Физик эмчилгээн дээр массаж хийж байсан хүн утсаа дуугарахаар эмчлүүлэгчээ орхиод авна, гоо сайханд маск тавиулаад зүүрмэглэж байтал утас тасxийхэд гоо сайханч нь авч л байх гэх мэт.. Тэгээд л нэг их амин хувийн юмаа ярина биз дээ. Хальт сонсохоор тийм яаруу сандруу асуудал биш л байх юм билээ.

Хужирт явах гээд эрүүл мэндийн даатгал төлөх гэж дүүргийн нийгмийн даатгалын газар оров.
Эрүүл мэндийн даатгал гэдэг газар нь оочирлож байгаад орсон хажуугийн банкинд 840 төгрөг төлөөд ир гэж байх юм. Найман зуун дөч шүү гээд их нухацтай хэлсэнийг нь цээжилж аваад банкинд очвол бөөн оочир. Цаг илүү зогсож байгаад 840 төгрөг тушаая гэсэн банкны охин эгчээ тийм юм байхгүй ш дээ. Эрүүл мэндийн даатгал бол 8400 байдаг гэх. Түрүүний хүүхэн их нухацтай 840 гэсэн болохоор нь зөрүүдэлсээр байгаад л өгчихлөө. Ирсэн өөр хүн сууж байна 8400 ш дээ гээд урдаас бичиг баримтыг маань шидчихлээ. Банкны өөр салбар луу гүйж мөнгөө өгөөд ирвэл шинээр дэвтэр нээж өгөөд зураг чинь том байна, манайд хайч байхгүй өөрөө хайчилж ир гэx. Хажуугийн зурагчин дээр нь орж хайчлаад ирвэл зургийг маань тавьж тамга дарчихаад манайд цавуу байхгүй өөрөө цавуу олж наагаарай гэж авсан ккк. Уурлах ч хэцүү, инээх ч хэцүү гэдэг л болох шив.

Дараа үргэлжүүлнээ...